Imaxe: Helena Almeida, Voar (2001)
Tendemos a pensar que todo pasa hoxe por primeira vez, evidentemente equivocámonos porque sempre hai alguén que estivo antes ca ti aí onde miras. Pásame con Luísa Abad. Teño a impresión de que ela é a miña proxección ideal do futuro próximo, xusto o modelo de muller ao que aspiro. Sempre un paso por diante.
Alén do seu compromiso feminista e o seu xeito de ocupar sororalmente o espazo público, Luísa Abad ensinoume, por exemplo, a baixar ao inferno do cancro e a enfrontalo con afouteza. O seu segundo poemario, Limaduras de prata, non negaba a crueza do proceso, todo o contrario, daba visibilidade ao sufrimento, pero á súa maneira, opoñendo o optimismo da vontade, a resistencia.
Porque Luísa, como muller radicalmente razoable que é, busca sen descanso a beleza, oriéntanos cara á luz.
Sinto tamén agora, na lectura das súas Sereas afónicas (Editorial Elvira 2025), esa voz que me colle da man, que me ampara e que me guía. Ela estivo antes e quere contalo para que todas aprendamos. Hai neste exercicio de introspección a mesma brutal honestidade, unha voz de muller consciente dos límites, dos valados.
Non, esta non é unha serea afónica, esta non é nin sequera unha serea, é unha muller de verdade, unha muller plena e lúcida chegando ao final dos seus días coa curiosidade intacta.
Desde o desapego da vellez asume luz e sombras e advirte da mentira que tragamos, do discurso que asumimos, do pouco que valían en realidade os soños que debiamos perseguir. Cae todo o edulcorado, cae a venda nos ollos, ese estúpido non saber que nos animaliza.
Rebelarse, rexeitar a encarnación tradicional do feminino é un misión de pioneiras que a través dunha historia en apariencia autobiográfica ofrecen un retrato xeracional, o das nadas no apoxeo do franquismo e cuxa xuventude protagonizará a Transición. A través deste versos sabemos das coordenadas dunha infancia marcada polos roles tradicionais propios do mundo asfixiantemente ordenado da ditadura. O pai como autoritario xefe da tribo, a nai que realza a condición subalterna da única filla, a que ten que pelexar por seguir estudando, a que limpa a cociña mentres os irmáns xogan, a que é rexeitada por deixarse tocar como se ela non fose tamén protagonista.
O rexeitamento da nai, que xa non funciona como referente “desprecei con toda a forza da adolescencia a miña nai, representou o que odiaba” semella común na altura. Ese forte antagonismo xeracional característico da época aparece, porén revisitado baixo outra luz nas sucesivas idades da muller. “…cuspín cara arriba e caeume na cara/ sufrín os reproches dos meus fillos”. Así é como sabemos da ferida que asumen as feministas pioneiras ao bater cunha realidade máis complexa que a que desde os seus ideais imaxinaban.
A eterna loita entre xeracións, a frustración inherente á maternidade, leva á voz a revisitar a figura da propia nai nunha visión do tempo circular na que inverter todos os roles: “Nesta foto, mamá, ti es adolescente (…)/ dende a distancia de case un século/sinto unha enorme tenrura/ transfórmome na adulta/ nai dunha moza de pel de caramelo”. Este é o profundo xogo ao que se nos convida, asistir a un camiño de ida e volta entre a vida vivida e o presente: como interactúan aquelas “eu” que fun e son agora? Que liñas de forza permanecen? De que arrepentirse?
A reflexión sobre o debe e o haber dunha vida vivida, incide no desaxuste entre a expectativa e a realidade, o inexorable xeito no que falla aquilo que se planeou coa imaxinación. “Son apenas unha serea afónica/ xamais á altura/do que esperaba acadar”. Así non só a loita feminista, que levou a unha dobre explotación da muller no ámbito público e privado, “Aínda non abrín os ollos e xa teño sobrecarga”, e cuxas conquistas vense ameazadas no presente, senón tamén a experiencia mesma do amor e a maternidade, fitos incuestionables dunha vida de muller, son revisadas cos seus claroscuros. Así podemos ver como a experiencia de dar vida toupa contra a “idealización interesada en mil poemas/ que nos seducen”, e como as preguntas, dores e angustias ante a frustración da expectativa levan a constatar que “tal vez a nai que soñara ser aínda non nacera”. Coa mesma valentía enfróntanse ás relacións amorosas, construídas como un desexo imposible, tanto como “encher auga nun cesto”.
Luz e sombra, “pracer e dor misturados” aparecen nesta historia individual e colectiva a un tempo, que é narrada desde unha posición que malia constatar os erros cometidos segue acreditando no poder da xustiza e a beleza.
Non, esta non é unha serea afónica, esta non é nin sequera unha serea, é unha muller de verdade, unha muller plena e lúcida chegando ao final dos seus días coa curiosidade intacta. Tanto que ata se atreve a preguntarse polo frasco de perfume que deixará á metade ou o libro que repousará encol da mesa cando chegue o final. Tamén polo peso que poida ficar en indesexable herdanza. Non, non é nada común atopar unha escrita poética coma esta, tan carente de imposturas. Chego como lectora ao final das páxinas cunha enorme sensación de paz sandadora, porque neste retrato xeracional das pioneiras, todas, as de antes e as de depois, podemos vernos reflectidas.
