Ao mirar estes días pola fiestra, é fácil facerse unha pregunta moi clara: non dixeron que este ía ser un inverno máis cálido do normal? Coa borrasca Francis abrindo a porta, seguida de Harry, Ingrid, Joseph, Krispin… e agora Leonardo, en corenta días houbo seis borrascas, consecutivas, moi intensas e persistentes. Coa cota de neve desprazándose ata os 500 metros no noroeste da península a sensación térmica en xaneiro de 2026 dista moito de ser “suave”.
Hai varias preguntas que nos podemos facer. As borrascas consecutivas que se deron teñen relación co cambio climático? Por que vai tanto frío se o planeta arrefría? Estamos preparados para estas tormentas tan feroces?
Aínda que faltan datos por estudar, unhas semanas extraordinarias onde se deron días con temperaturas por baixo de 0ºC non fan un inverno frío. E é que para a Axencia Española de Meteoroloxía (Aemet), neste inverno aínda non tivemos ningunha onda de frío, o que marcaría o terceiro ano consecutivo sen elas en España. Os meteorólogos chaman “inverno” aos meses de decembro, xaneiro e febreiro completos. Pode haber perfectamente un período que sexa frío eses tres meses e que haxa outros períodos que o compensen. De feito, convén lembrar que decembro foi cálido en España e xaneiro bastante diferente. Pero tamén hai que ter en conta que non rexistramos ningunha onda de frío, segundo Aemet.
O quecemento global é unha tendencia innegable avalada por sólidos datos científicos que amosan un aumento da temperatura media do planeta, impulsado por actividades humanas e a emisión de gases de efecto invernadoiro. Confundir o tempo meteorolóxico diario co clima a longo prazo adoita ocorrer, pero sen unha base científica. O cambio climático non elimina o frío nin os invernos, senón que altera os patróns globais. O cambio climático non significa que o frío desaparecera do mapa, senón un aumento brutal da volatilidade. Estamos diante dunha temperatura media global crecente que volve tolos os sistemas atmosféricos. É dicir, ondas de calor asfixiantes, si, pero tamén contrastes térmicos extremos e alteracións bruscas en como chove ou como neva. É un escenario de extremos onde o único constante é que nada volverá ser como antes.
É fácil confundir entre o clima local e o quecemento global. Porén, o frío de xaneiro de 2026 non nega o cambio climático; é un síntoma da súa mecánica.
Segundo o investigador do CSIC Fernando Valladares, estes episodios non contradín o quecemento global, senón que o expresan: un planeta máis cálido altera a atmosfera, volve máis ondulada a corrente de xiro ártica e facilita irrupcións de aire ártico cara a latitudes temperadas. O rápido quecemento do Ártico desestabiliza o vórtice polar estratosférico, que pasa dun estado estable, onde confina o aire frío, a un dislocado que derrama masas xélidas cara ao sur. Océanos máis cálidos, especialmente no Golfo de México e no Atlántico, achegan máis vapor de auga a unha atmosfera tamén máis cálida, que pode reter máis humidade. Cando esa humidade tropical choca con aire ártico desprazado, desencadéanse nevaradas récord, xeo e tormentas intensas encapsuladas nunha cadea. Un “inverno cálido” no contexto actual do cambio climático non significa a desaparición do inverno, senón que significa que os días temperados e as mínimas suaves son cada vez máis frecuentes, e as ondas de frío son menos habituais e duradeiras.
É fácil confundir entre o clima local e o quecemento global. Porén, o frío de xaneiro de 2026 non nega o cambio climático; é un síntoma da súa mecánica. Moitos expertos coinciden en que, a nivel climatolóxico, os patróns de borrascas invernais varían cada ano e están influenciados por fenómenos atmosféricos de gran escala. O cambio climático non causa todas estas borrascas consecutivas, pero pode modificar patróns xerais de circulación e a enerxía dispoñible na atmosfera -maior contido de vapor de auga, por exemplo-, o que pode influír na intensidade das precipitacións.
Para Isabel Moreno Muñoz, física e meteoróloga, ante a pregunta de se ten algo que ver o cambio climático con tanta choiva en España estes días, vén dicir que hai cuestións nas que si, aínda que hai outras que non podemos asegurar. Neste sentido, precísanse máis estudos e evidencias para ligar esta sucesión de borrascas co quecemento global. Non obstante, hai indicios -engade a calor e a humidade de zonas tropicais, anomalía que o exceso de emisións de gases de efecto invernadoiro está a facer máis probable- para interpretar que o que estamos a vivir é “problemático” e esixe medidas de mitigación e adaptación.
O que é moi certo é que estas borrascas e outros fenómenos meteorolóxicos extremos están a sinalar a vulnerabilidade na que nos atopamos. Por exemplo, a infraestrutura do século XX non parece que poida servir para un clima do século XXI, por múltiples cuestións: as redes eléctricas son incapaces de soportar carga de xeo, as drenaxes urbanas satúranse coas choivas torrenciais, o transporte colapsa, xa que non está deseñado para estes extremos…
É indispensable desenvolver infraestruturas resilientes para adaptar estradas, ferrocarrís, redes eléctricas, pontes e sistemas hídricos a fenómenos climáticos extremos máis frecuentes. Investir nelas garante a continuidade dos servizos esenciais, aumenta a seguridade e xera un aforro económico importante ao evitar reparacións futuras.
A gran lección do inverno 2026 é que o quecemento global non é un proceso lineal nin suave, senón un motor de extremos que converte o “inverno tolo” nunha nova normalidade volátil. Enfrontar isto, previr e adaptarse xa non é unha opción, é un imperativo e unha acción inaplazable. Julen Rekondo
