Non era difícil chegar a Babel sen saír de Vigo entre finais dos anos 60 e comezos dos 80. Bastaba con situarse ao pé do olivo do Paseo de Alfonso XII e deixarse caer pola costa da rúa Poboadores cara á Ribeira do Berbés. Alí, tras a primeira curva, unha atalaia en forma de vello edifizo con vistas á Ría contaba no seu baixo cunha pequena taberna capaz de propiciar os encontros nocturnos máis estimulantes do ocaso da ditadura. Non busquen, porque non acharán rastros da súa historia, o que cabe esperar dunha casa de comidas cutre que se anunciaba como “Bar Bayona” nun mirrado cartel exterior. Aínda que iso non explica a sona que favoreceu a outros locais portuarios de moito menos impacto naquel tempo, como o “Fai Bistés” ou o célebre quiosco “Das almas perdidas”, hoxe acredores de ducias de citas e recensións. Sexa como sexa, calquera vigués dos anos 70 podería asegurarlles que case todas as almas perdidas da noite urbana ían acabar, indefectiblemente, esperando por un cocido nas mesmas portas de Babel.
Alí podía un atopar modernos de expedición enxebre, policías da Secreta que todos coñecían, galegos do interior fogueándose pola metrópole, periodistas excitables, mariñeiros desorientados en terra firme, poetas e músicos.
Rexentaban o bulicioso e modesto negocio dous inmigrantes do interior ourensán, a señora Celsa e o José Antonio (o Pepe do Baiona), a esforzada parella que sacou adiante aquel estraño enclave de fronteira a base de comida sinxela e apertura social. Alí podía un atopar modernos de expedición enxebre, policías da Secreta que todos coñecían, galegos do interior fogueándose pola metrópole, periodistas excitables, mariñeiros desorientados en terra firme, poetas e músicos na busca de latexos diferentes e, xa ben entrada a noite, ducias de esmorgantes que voltaban do Nova Olimpia e doutros antros de perdición. Todo o mundo parecía andar na procura de xente distinta e novos comportamentos, pero o certo é que nada tería funcionado sen a esmerada contundencia do cocido, dos espaguetes, do xamón asado e do caldo galego. Dicir outra cousa sería mentir.
Cómpre aclarar que a singularidade do negocio comezaba polo aspecto do local, un baixo lóbrego e inapropiado para a restauración que acabaría por resultar incriblemente eficiente e abondo pintoresco. Por exemplo, o teito de cal lucía decorado cunhas estrañas vírgulas, puntos e raias de cores. Foi o resultado dun intento por disimular as manchas da humidade que o José Antonio encomendara a un cliente que dicía ser pintor. Só despois de días de retraso entendeu que aquel pintor de brocha viña con aspiracións de artista de pincel, e alí lle deixou para sempre a súa desconcertante pegada. A cociña situábase ao fondo, separada do público por un mostrador cheo de fontes de xamón asado, chourizos e barras de pan. Do teito colgaban tamén lacóns e saquiños de unto envoltos en cordeis. En conxunto formaban unha cortina orgánica, que non chegaba a tapar o axetreo da señora Celsa mentres se movía entre potas xigantescas subida a un palé de madeira que facía as veces de altar propiciatorio. Cada noite, a afable sacerdotisa de ollos claros invocaba fumes suculentos mediante carnes, patacas, repolos e salsa de espaguetes ata crear un cálido clima capaz de atraer moreas de devotos comensais. As mesas eran de formica con patas de metal e para aforrar espazo non había sillas, senón banquetas. Por razóns de hixiene o chan enchíase de serraduras, e alí ían parar cabichas, tapóns de cervexa e, de cando en vez, algún cristián pasado de alcohol. Nun chanzo lateral, os barrís de Ribeiro dispúñanse en formación ergueita e servían de consigna para bolsos e roupas de abrigo. Se compría abrir algún máis pola noite chantábaselle unha billa inaugural de madeira para que os camareiros puidesen encher as xerras de viño e os clientes habituais recuncar ata o bordo as súas diminutas tazas de louza branca.
En realidade, Babel non proporcionaba comodidades aos comensais, pero lograba certa pax culinaria a través de normas fronte á indisciplina nocturna. Evidentemente, non se podía cantar.
A limitadísima carta do “restaurante” figuraba escrita nun encerado co xiz amarelo pola graxa e o fume de tabaco. Naquel ambiente amigable, tivo que ser un bó cliente o que lles reprochase aos propietarios non ter actualizado os prezos durante anos. O Pepe aceptouno sen espaventos mentres chuchaba o seu Ducados cunha perna apoiada detrás da barra e a man libre na panca dunha vetusta máquina de café que só servía de adorno. Café e copas que as tomen fóra, dicía, aquí veñen a comer. 5 pratos, concretamente, que era o tope loxístico da cociña. En realidade, Babel non proporcionaba comodidades aos comensais, pero lograba certa pax culinaria a través de normas fronte á indisciplina nocturna. Evidentemente, non se podía cantar. Se alguén sentaba nunha mesa era severamente reprendido, e rara vez fuxía un cliente sen aboar a consumición. Cando conseguían capturalo pola baixada de Poboadores, nada de policía: incautación in situ. Daba igual que foses rico ou pobre. Algunha mañá non era raro achar na traseira da barra, onde se ocultaban as cachaporras defensivas, desde unhas gafas de sol ata cazadoras de pel, pasando por reloxios caros ou mesmo un pequeno macaco nunha gaiola que un mariño estranxeiro chegou a deixar en prenda. Os propietarios eran xente honesta, pero tamén resolutiva.
Agora ben, se algún capital logrou atesourar durante dous decenios aquela Babel viguesa foi a clientela. A riqueza e a variedade de xente eran inesgotables, pese ás restricións do pioneiro permiso que as autoridades franquistas lle concederan a un insospeitado bar de comidas nocturno. Nada de mostras de impudor, nada de mulleres sen acompañar… Pero iso non evitou que o pintor Lodeiro chegase a definir o Baiona como “o punto de encontro das tres pes: pintores, periodistas e putas”, unha descrición estúpida, clasista e imprecisa que, cando menos, dá idea do xentío alternativo que por alí transitaba. No recargado interior non era raro atopar a un cliente de traxe enchendo a súa taza de caldo na cociña, un proxeneta con aspecto de estrela de cine abrazado a unha prostituta madura, un municipal departindo na barra co propietario, un candidato a alcalde repartindo folletos comunistas polas mesas ou un gai adorable, como Manolito Soler, a representar cancións pecaminosas e atrevidos pasos de baile do seu espectáculo semiclandestino.
Con certa frecuencia, os camareiros sacaban a rastro aos clientes bébedos que insistían en coller o coche e deixábanos rodar costa abaixo unha vez incrustados detrás do volante.
Tamén acudían as celebrities daqueles tempos, aínda que a Celsa e o José nunca foron de sacarlle partido ás típicas fotos e boubarías. Sostiña un empregado, con certa retranca, que a sorte tíñana os famosos que atopaban mesa no Baiona. Por alí pararon desde Alberto Cortez a Carmen Sevilla, pero os máis recordados polo “staff” do bar foron Antonio Machín e Massiel. Desta obtivo electrizantes mostras de afecto o Armando, un camareiro portugués que ademáis de guapo era moi boa xente; pola súa parte, o célebre cantante de boleros asinoulle un autógrafo ao emocionadísimo Pepe na cuberta dunha casete que lle houbo amosar como evidencia de que era un admirador incondicional.
En moitas ocasións, o exterior servía de plató para excéntricos off the record das historias que se xestaban dentro. Con certa frecuencia, os camareiros sacaban a rastro aos clientes bébedos que insistían en coller o coche e deixábanos rodar costa abaixo unha vez incrustados detrás do volante. Travestis precursores, de pernas vigorosas e chamativos traxes, mexaban ao pé do muro de enfronte mentres esperaban o taxi. En ocasións, un par de insensatos resolvían a hostias un malentendido baixo as farolas da rúa e regresaban para tomar o caldo cunha cella partida… Evidentemente, dábase a violencia, pero sería un erro subestimar as forzas da orde de Babel. Nunha ocasión, un atracador tivo a descerebrada idea de esixir a recadación a punta de pistola nunha noite de pouca afluencia, pero se algo caracterizaba ao Baiona era a rapidez no servizo. Por iso o coitado nin viu chegar o caixón dos cubertos que lle acababa de guindar un recio camareiro alcumado o “Disyoqui” (hoxe lle dirían DJ) ata deixalo coma un ecce homo. O Baiona era así, unha entrañable anomalía que, o mesmo que aparecía nos xornais baixo un desgraciado titular, servíalle comidas á plana maior do Faro de Vigo ou a coñecidos locutores de radio que viñan encher o bandullo nas incertas noites da transición.
Pero chegados os 80 todo rematou de golpe. A reconversión industrial, a extinción do barrio vello e cambios familiares puxeron fin a un tempo tan estimulante como esixente para os que lle deran a vida ao local. Apetéceme rematar a crónica co testemuño dun adolescente que habitaba o piso superior. Unha noite espertárono unhas cantigas mariñeiras que lle chegaban entre as gretas das paredes de pallabarro misturadas co aroma da cociña. Ese episodio agradable pero pouco habitual desvelouno ata o amencer, cando os coidadores de Babel pechaban as portas e almorzaban un chisco de antes de ir a durmir. A miúdo podía ver as súas caras cansas mentres limpaban e repasaban as anécdotas e os contratempos da xornada. A esa hora na que os autobuses comezaban a ecoar no Paseo de Alfonso, o recendo da cociña cedía ao cheiro do mar e as gaivotas celebraban histéricas os restos matutinos do porto. Era o mellor momento para desfrutar dun xamón asado temperán na compaña dos dignos príncipes e soldados daquel bastión humilde. Aquel rapaz era un dos tres fillos da señora Celsa e do Pepe do Baiona, o adulto que hoxe quere render memoria ao esforzo, ao carisma e á calidez que os seus pais lle regalaron á cidade de Vigo en forma dunha vibrante Babel que xa ninguén recorda.
