Mentres as PAH paraban desafiuzamentos na rúa, o resto miraba para outro lado. Agora todos falan de vivenda. “Que todo o mundo se acorde agora do problema da vivenda debería ser unha boa noticia. E quizais o sexa. Pero para quen leva anos no fronte, a sensación é máis complicada.”
As Plataformas de Afectadas polas Hipotecas levan máis dunha década facendo o que ninguén quería ver, parar desafiuzamentos na rúa, negociar con bancos que non tiñan ningunha obriga de escoitar, presionar en xulgados e parlamentos cun problema que, entón, non daba titulares nin votos. A vivenda era, no mellor dos casos, un tema social. No peor, un problema de xente que non soubera xestionar ben a súa vida.
Agora o panorama é outro. A crise do aluguer afecta a clases medias, a mozos con traballo estable, a perfís que o sistema mediático e político identifica con máis facilidade. E de súpeto, a vivenda está en todas partes, nos programas electorais, nas portadas, nas declaracións de quen durante anos votou en contra das iniciativas que as PAH impulsaron. A Iniciativa Lexislativa Popular, a dación en pagamento, o aluguer social, propostas que non chegaron a ningún lado porque non había vontade política suficiente. A linguaxe que custou anos instalar, “vivenda como dereito, non como mercadoría”, úsase agora con soltura, sen mencionar de onde vén.
Non é só un agravio simbólico. O problema real é que o foco cambia cando cambia quen sofre o problema. A axenda actual xira arredor de quen non pode mercar piso, deixando nun segundo plano ás familias en situacións moito máis extremas, as que aínda hoxe enfrontan desafiuzamentos, as que viven en infravivendas, as que non teñen marxe ningunha. Esas familias sempre foron o centro do traballo das PAH. Non sempre o son do debate público.
E logo está o risco das solucións de urxencia. Cando un problema se pon de moda, proliferan as medidas que dan titulares pero que non tocan as causas estruturais, a financiarización do mercado, os fondos voitre, a falta histórica dun parque público de vivenda comparable ao de outros países europeos. As reformas cosméticas non só non resolven o problema, ás veces consúmeno.
Con todo, sería inxusto acabar aquí. A presión social masiva pode xerar os cambios estruturais que as organizacións de base non puideron conseguir soas. A pregunta non é se este momento de atención colectiva é benvido, senón se vai traducirse en políticas reais ou quedará en retórica de campaña. Para iso, as voces con memoria e experiencia acumulada non poden quedar como anécdota histórica nun debate que elas mesmas contribuíron a poñer en marcha.
