Domingo 17, Xaneiro 2021
Home Cultura SOBRE AS ORIXES GALEGAS DO PORTUGUÉS

SOBRE AS ORIXES GALEGAS DO PORTUGUÉS

ENSAIO

Assim nasceu uma lingua. Sobre as origens do português, de Fernando Venâncio. Guerra e Paz, 2019. 312 páxs.

 

por Henrique Monteagudo

Acaba de vir a lume a quinta edición da obra Assim nasceu uma língua. Sobre as origens do português, de que é autor Fernando Venâncio, escritor, tradutor e antigo docente de lingua e cultura portuguesas en varias universidades holandesas. O libro recibiu o Premio de Ensaio Jacinto do Prado Coelho, da Associação Portuguesa dos Críticos Literários, por tratarse de “uma grande obra sobre a origem histórica e evolução da língua portuguesa”, escrita cun “amplo saber filológico que se cruza frequentemente com um humor inteligente”, que “conquistou leitores em Portugal e na Galiza”, e que “obteve um extraordinário consenso crítico, não só em Portugal, mas também na Galiza e no Brasil”.

O volume de Venâncio é unha historia da lingua que se tece arredor do vocabulario, un fío moi axeitado para conectar aquela coa evolución da cultura, e que resulta moi atractivo para o público. O autor leva décadas colocando a súa lupa crítica sobre a historia do léxico do portugués, e chegou a dúas conclusións que contrarían o saber convencional tanto da tradición filolóxica canto da opinión común lusitanas: 1) o galego é a fonte orixinaria de que deitou o portugués, 2) a influencia léxica do castelán sobre este acadou unha enorme extensión no período chave da súa formación, os séculos XVI-XVII. Quer dicir, o portugués clásico conformouse desgaleguizándose e asemade castelanizándose. O primeiro era sabido, o segundo é unha novidade abraiante. Polo camiño, Venâncio descubriu o galego, apaixonouse con el e internouse non só na súa historia senón tamén nos seus problemas. Así, chuzouse de resollo no rodopío reintegracionista, non tivo reparo en mergullarse nas súas lideiras —mantendo sempre o rigor, a intelixencia e a compostura— e chegou ás súas propias conclusións, amplamente explicadas no libro que comentamos.

Un dos obxectivos do traballo de Venâncio é rachar coa ocultación do galego na esfera pública portuguesa. Nas numerosas entrevistas que leva publicado nos medios de comunicación do país veciño non deixa de pór o dedo nesa chaga. Mais  aínda falta moito camiño por percorrer, como demostra a propia nota da Associação dos Críticos que antecitada, en que se gaba a obra por canto ilustra “a força e a independência da língua portuguesa, manifestadas desde muito cedo”, pero o galego non é amentado nin sequera cando se reivindica o volume como a “história de uma língua tantas vezes maltratada”… que vén sendo o portugués!

A editorial Galaxia está preparando a edición galega do texto. Será unha xurdia oportunidade para repensar certos tópicos, e sobre todo para re-enfocar o debate sobre as nosas relacións, pasadas e futuras, co portugués, toldado por prexuízos e complexos de diversa caste. Entrementres, debemos agradecer ao autor que producise un texto que consegue sobexamente, con sabedoría e elegancia, “ensinar deleitando” sobre a lingua, ao público do sur —e axiña tamén do norte— do Miño.


 

Novidades