Dende hai un par de anos, algunhas usuarias e usuarios do psiquiátrico de Conxo participan do Barraca XXI, un programa sociocultural da Fundación Sgae con presenza en diferentes territorios do Estado. Coordinado na Galiza polo dramaturgo, escritor e monologuista Carlos Santiago, o proxecto ten despregado talleres de teatro, música e audiovisual nese contexto hospitalario. Patricia Blanco (a técnica cultural da Fundación no noso país) e o seu director aquí, Miguel Diéguez, traballaron e apostaron nesta idea; grazas a iso e ao arduo traballo das persoas á fronte dos obradoiros, hoxe podemos gozar de resultados sorprendentes. Pero, a quen lle sorprende o poder terapéutico que ten participar en grupos creativos e lúdicos con intereses comúns?
Nin o apoio férreo do ata hai pouco director do Hospital Psiquiátrico de Conxo, Ramón Area, nin evidencias mensurables dos efectos positivos que ten sobre as usuarias asistir aos obradoiros, parece garantir a súa sostibilidade no tempo.
O visionario Paulo Freire dicía que as persoas se educan en comuñón; isto ben pode ser extensible aos procesos curativos. Tamén nos curamos en comuñón. Pero hai xente, a de sempre, que non comunga con este tipo de ideas e só ve na educación e saúde públicas un negocio máis co que aumentar o patrimonio persoal. Pensar na fraxilidade deste tipo de propostas, tan dependentes de decisións tomadas en despachos presidenciais coma o do SERGAS (calquera día acabará por chamarse Sergasdelos) deixa un pouco encollido o corazón. Nin o apoio férreo do ata hai pouco director do Hospital Psiquiátrico de Conxo, Ramón Area, nin evidencias mensurables dos efectos positivos que ten sobre as usuarias asistir aos obradoiros, parece garantir a súa sostibilidade no tempo. Así e todo, cando sentimos a potencia do músculo latexar a través do universo enteiro (por parafrasear a Simone Weil), volta a nós a confianza na idea de que se nos organizamos, venceremos. E o pasado 16 de Decembro, a estrea da peza O legado de Don Leandro, da compañía Cacharrada Teatro (Barraca XXI) foi unha pequena gran mostra da vitoria.
Durante unha hora máis ou menos, os artífices deste “encantamento” converteron unha grande sala dos talleres ocupacionais do psiquiátrico, en xeitoso teatro (cheo ata a bandeira, cómpre dicir).
Reorganizar o corpo dentro do discurso máxico, como propuxera o dramaturgo e teórico teatral Antonin Artaud -ususario el mesmo do psiquiátrico de Rodez- é tamén práctica afectiva reivindicada polas correntes ecofeministas, que nos convidan a ver no reencanto do mundo un interesante corta-lumes para frear o escuro avance de Nada (esa nada que, como saberedes os que fostes lectoras de Michael Ende, vai comendo a Fantasía polas beiradas). Nestoutra historia interminable, onde pequenas contendas son libradas diariamente dende os fragmentos e as vulnerabilidades que soportan o silencio xordo do imposible -aquilo que o poeta Leopoldo Panero reivindicada na escrita do tamén psiquiatrizado Marqués de Sade- latexou a dita obra, escrita e dirixida por Marta Pérez e Carlos Santiago. Trátase dunha hilaria traxicomedia satírica de temática universal que nos leva de viaxe por outra fantasía: Un imperio chamado Galiza, do cal o propio Carlos Santiago, no papel de Afonso XIV, é o magnánimo emperador. Durante unha hora máis ou menos, os artífices deste “encantamento” converteron unha grande sala dos talleres ocupacionais do psiquiátrico, en xeitoso teatro (cheo ata a bandeira, cómpre dicir). O elenco, formado por Sofía, Rebo, Isa, Chus, Iván, Lucas, Juan, Tita e Nina, coa colaboración inestimable das terapeutas Estefanía e María, foi quen de contar unha historia; algo que -como se nos advertiu no inicio do espectáculo- supuña un reto bastante considerable para un grupo suxeito a tratamento psiquiátrico. Nin o sistema farmacopornográfico, que diría Preciado, nin a duración da peza impediron que despregasen diante de nós, público entregado, o feitizo da colorista e retranqueira obra na que era evidente o enorme esforzo e traballo, tanto do elenco, coma dos responsables do grupo, Marta e Carlos, que tamén estiveron durante todo o tempo en escena, como presenza imprescindible a carón das actrices e actores que, por momentos, precisaban dun pequeno refresco de memoria. Foi así como se rescatou a tenra figura do apontador, voz guía soprando o texto nos ouvidos. Invisible soporte necesario.
Agora, a incerteza de se haberá ou non máis Barraca en Conxo aumenta a sensación de baleiro e deixa expostas as vulnerabilidades; pero tamén as creatividades.
Ao final, un xeneroso aplauso vibrou e prolongouse no tempo, animado polos agradecementos e palabras emocionadas que todas tiñan para con todas, nesa bolla amorosa propiciada pola experiencia compartida e pola enorme satisfacción conxunta despois de honrado o compromiso común. Como público, nós tamén eramos resistencia activa dentro dun psiquiátrico moito maior, de dimensións planetarias, organizado por un Demiurgo capitalista e malvado que ten posto no comando do planeta aos máis perigosos e egoístas desquiciados. Todas nós corpos á procura da supervivencia a un caos imposto sen graza algunha, sorrindo como Lorca dende o asento traseiro dun coche, felices de ver no teatro os lugares máis remotos da nosa alma (psiqué). Agora, a incerteza de se haberá ou non máis Barraca en Conxo aumenta a sensación de baleiro e deixa expostas as vulnerabilidades, pero tamén as creatividades. Quen sabe, tal vez Barricadas XXI sexa o nome do próximo programa.
