O Donald Trump que teima en se apoderar de Groenlandia “de calquera maneira” recorda a aquel Calígula que fixo senador de Roma ó seu cabalo, Bucéfalo. Isto podería vencellarse á temática fundamental deste filme The Brutalist (dirixido por Brady Corbet), que é algo que se perde na noite dos tempos, e consiste en reparar en como inciden na xente normal os caprichos e arbitrariedades dos ricos e poderosos; e isto non é ningunha frivolidade, porque é evidente que estes antollos, ben sexa en forma de decisións políticas ou ben sexa como elementos de relacións sociais cotiáns, son quen de condiciona-la felicidade da xente do común. No capitalismo o poder é fundamentalmente poder económico, pero tamén é prepotencia, arrogancia, afirmación ilimitada do ego; eses devanditos trazos fican absolutamente presentes, no marco deste filme, na familia dos magnates Van Buren, presididos polo seu patriarca Harrison (que é secundado e emulado polo fillo deste, Harry Lee); o PODER, e mailo seu exercicio; ese poder noxento, repugnante e malfadado que teñen que sufrir, en The Brutalist, László Tóth, e tamén Erzsébet (a súa compañeira esposa), Zsófia (a súa sobriña), Gordon (o seu amigo)…; un poder, un abuso de poder, que se vai plasmar en múltiples aspectos: deste xeito, dende o ninguneo nas actividades que acometen ó arbitrario impagamento dos servizos prestados, pasando polos constantes cambios de opinión verbo do financiamento dos proxectos; amais, toda caste de agresións e actitudes displicentes e humillantes para cos empregados… En definitiva, un brutal, salvaxe e continuado Abuso de Poder. Todo isto dá lugar a unha polarización: Heroe (László) versus Antiheroe (Harrison)…, xa que logo, velaí László axudando ós necesitados (como Gordon), László capaz de renunciar a un feixe dos seus honorarios como arquitecto… (o cal non é óbice para concluír que László non é perfecto, como mesmamente se deduce do seu comportamento posterior con Gordon). O marco no que discorre a relación de poder e polarización vai se-lo principal pretexto argumental; isto é, a construción do Centro de actividades e creacións Margaret Lee Van Buren, que fora un encargo de Harrison a László.
No capitalismo o poder é fundamentalmente poder económico, pero tamén é prepotencia, arrogancia, afirmación ilimitada do ego.
Non se pode negar que o filme The Brutalist reflicte como se vai configurando o mundo actual. Abórdanse nel cuestións que van ter repercusión na evolución da Humanidade nos tempos inmediatamente posteriores ó contexto temporal da película, a etapa final da década dos 40 do século XX (poñendo por caso, trátase no filme o nacemento do Estado de Israel). Tamén se abordan cuestións que, aínda que estiveron, dende sempre, tradicionalmente presentes, experimentaron evolución e revestíronse de novos caracteres (por exemplo, a cuestión dos migrantes e as migracións).
Unha das materias presentes no filme é o consumo de drogas (e a adicción a elas); temática de grande importancia nesta película na medida en que o propio protagonista, László, é un toxicómano. Unha achega, a título de documental de época inserido no filme, informa ó espectador sobre a expansión, nos Estados Unidos de posguerra, das drogas opiáceas (inicialmente con orixe no mal uso e abuso dos analxésicos para a dor, pero logo masiva e imprudentemente consumidos). Varias escenas fan alusión á adicción á heroína que sofre László: así, cando este percibe baixo os efectos da droga, con sensación de irrealidade, os bicos dunha muller; ou cando o propio László lle administra droga a Erzsébet, para lle calma-la dor, dando orixe nela a episodios de psicodelia e experiencias místicas e, ó paso, a sexo entre ámbolos dous, baixo os efectos dos estupefacientes, e a unha perigosa situación de sobredose na muller.
Se ben parece que se nos presenta o sionismo como algo irracional, absurdo e carente de sentido (véxase o diálogo de László e Erzsébet con Zsófia e Binyamin), nembargantes, progresivamente, irá aparecendo (e impóndose) no filme, unha especie de xustificación daquel.
O filme recolle, tamén de xeito documental, unha Resolución de posguerra da Asemblea Xeral de Nacións Unidas pola que se proclama o nacemento do Estado de Israel. Naquel momento case ninguén no mundo, alén dos árabes, pareceu decatarse da gravidade deste feito; evidentemente non existía perspectiva, non se podía ve-lo tristísimo futuro que lle agardaba a Oriente Próximo: tódalas guerras, tódalas matanzas, Líbano, Sabra e Chatila, o xenocidio no que xa van alá máis de 50.000 palestinos asasinados… O sionismo busca amparo nun suposto dereito “natural” e histórico do chamado “pobo xudeu” (un pobo, que non unha nación, pois fala moi diversas linguas: sefardí, yiddish, hebreo etc.); cómpre dicir que é dificilmente xustificable unha ocupación político-militar de territorios alleos, pero menos aínda se é sobre aqueles argumentos tan peregrinos. Nembargantes, nun triste día para a humanidade, o Consello do Pobo da comunidade xudea de Israel, ó que estaba a remata-lo Mandato Británico en Palestina, proclama aquel estado en Eretz Israel. Daquela, suposta e falsamente baseado o sionismo en argumentos historicistas, mesiánico-relixiosos e de Dereito “Natural”, o filme The Brutalist adopta unha posición ambigua ó respecto desta cuestión: porque, se ben parece que se nos presenta o sionismo como algo irracional, absurdo e carente de sentido (véxase o diálogo de László e Erzsébet con Zsófia e Binyamin), nembargantes, progresivamente, irá aparecendo (e impóndose) no filme, unha especie de xustificación daquel, unha lexitimación indirecta (aínda que non unha clara apoloxía, o cal, para ser un filme estadounidense, semella ser case dabondo). Esta pretendida xustificación do sionismo vén da man do desarraigamento, naqueles tempos existente, entre unha parte da diáspora xudea; desarraigamento, desarraigamento, desarraigamento, ¡emoción de desarraigamento! que encobre a realidade de fondo, de loita de clases na que fican mergullados moitos membros da comunidade xudea (como en xeral moitos emigrantes en Estados Unidos). O desarraigamento encárnase na evolución persoal de Erzsébet, inicialmente refractaria ó sionismo e ulteriormente afirmada (e fanatizada) na decisión de emigrar a Israel, arrastrando consigo a László (“non nos queren aquí, vámonos”, dille ela a el). Nesta liña, a aparición estelar (no epílogo que pecha a película, ambientado na Bienal de Arquitectura de Venecia do ano 1980) da filla de Zsófia, que, pasados os anos, fachendea de que viviu en Israel, ó que semella loar.
Unha cuestión esencial no filme é a temática dos migrantes e das migracións, ata o punto de que ben podería ser resumido o devandito filme como a odisea dun emigrante.
Unha cuestión esencial no filme é a temática dos migrantes e das migracións, ata o punto de que ben podería ser resumido o devandito filme como a odisea dun emigrante. László Tóth é húngaro, de Budapest (por certo, é crente e practicante da relixión xudea). É inevitable relembrar que Budapest e o xenocidio son tamén protagonistas daquel filme de Costa Gavras, que se chama A caixa de música (¡o Fascismo derrotado en Volgogrado, pero, sempre, ameazante! ¡E berramos Sempre coa máis lúcida Humanidade NON PASARÁN!). A película convértese nun rico mosaico no que a cuestión das nacións, as etnias e as linguas vai estar moi presente. Ó respecto da vida de László en Estados Unidos, esta parece exemplificar (aínda que non sempre) a loita pola Dignidade e pola vida, que se verá enmarcada polo contraste entre a súa traxectoria e maila seguida polo seu primo Attila, tamén emigrante en Estados Unidos, de veces acompañado pola súa esposa, a atractiva Audrey; Attila podería ser cualificado como un renegado que mudou o seu apelido, centroeuropeo, Molnar polo apelido Miller, co gallo de vender máis mobles (pois a iso se dedicaba); nun significativo (e clasista, e racista) detalle, Attila e Audrey acláranlle a László que debe usa-lo servizo utilizado polos traballadores, e non o da familia (isto, nun contexto dunha pequena empresa familiar). Attila e Audrey van traizoar a László: Attila bótalle a culpa do comportamento caprichoso do rico Van Bulen e acúsao, moi inxustamente, de pretender seducir a Audrey… Attila remata botándoo e negándolle toda axuda, de aí en adiante. O “paraíso americano” váiselle facer máis duro a László, que terá que vivir da beneficencia durante unha boa tempada. ¿Existe unha desmitificación dese paraíso americano, dese mito do soño americano, do tópico do shelf-made-man (o home feito a si mesmo; xa que logo, a crenza de que “todo é posible en América”)? ¿Como se resolve o problema da pluralidade étnica existente en determinadas latitudes, como Estados Unidos? ¿O “WASP (o prototípico home branco, anglosaxón e protestante) é un modelo ineludible (así semellaría deducirse cando László vese na obriga de proclama-la condición calvinista da familia Van Buren)? Dende logo, The Brutalist non é un filme patrioteiro: podemos ver nel episodios de racismo antiemigrante e incluso, a nivel simbólico, aparece a imaxe da Estatua da Liberdade invertida.
Existen incluso elementos anticapitalistas no filme. Unha magoante e rechamante escena amósanos un mendigo pobre berrando nun tranvía en Filadelfia: “non merezo vivir e durmir na rúa”
Asemade, reflíctese tamén no filme unha noción tan importante no mundo de posguerra como a chamada Xustiza Social, a efectiva vixencia dos, lamentablemente cuestionados hoxe, dereitos económicos e sociais, proclamados nas constitucións, declaracións de dereitos e tratados internacionais da época (no marco do chamado “Estado Social de Dereito”, valedor da igualdade fronte a desigualdades, conquista histórica e irrenunciable das clases traballadoras e populares). Existen incluso elementos anticapitalistas no filme. Unha magoante e rechamante escena amósanos un mendigo pobre berrando nun tranvía en Filadelfia: “non merezo vivir e durmir na rúa”. Unha reveladora conversa entre Harrison Van Buren e Erzsébet, verbo da mendicidade, dá lugar a unha auténtica reivindicación desta por parte da muller húngara, que nalgún momento da súa vida se viu obrigada a practicar aquela por mor das súas carencias económicas.
Reflíctese no filme outro elemento decisivo de cara á configuración do mundo actual, cal é a caída do fascismo, inmediatamente vencellada ós episodios finais da Segunda Guerra Mundial. É salientable a importancia conceptual (previa), como punto de partida da película, da liberación, polas tropas soviéticas, da rede de campos de exterminio e concentración nazis (Buchenwald, no caso de László, e Dachau no caso de Erzsébet e Zsófia). Alén do seu potencial destructivo, o carácter absurdo do nazifascismo amósase nalgúns episodios do filme: deste xeito, revela o protagonista que o Terceiro Reich rexeitou as súas obras arquitectónicas “por non teren carácter xermánico”.
Reflíctese no filme outro elemento decisivo de cara á configuración do mundo actual, cal é a caída do fascismo, inmediatamente vencellada ós episodios finais da Segunda Guerra Mundial.
O filme amósano-lo panorama cultural da época de posguerra. Deste xeito, reflíctese nel o xurdimento da arte contemporánea, que no eido arquitectónico continental europeo, se podería apreciar por medio da alusión á Bauhaus (á que pertenceu o protagonista na súa estadía en Europa). O estilo arquitectónico brutalista é perfectamente definido e configurado pola defensa que László fai do formigón como material fundamental de construcción e ornamentación. Doutra banda, existen no filme amósegas e pegadas de música norteamericana, concretamente interesantes achegas de jazz. Existen tamén citas literarias clásicas, como a que se fai de Goethe (“Ninguén está máis escravizado que os que, sen selo, cren ser libres”). Hai referencias ó panorama cinematográfico (concretamente ó cinema mudo-erótico). Achéganse datos do escenario deportivo da época (hai unha alusión a Babe Ruth, probablemente o mellor xogador de béisbol de tódolos tempos). Hai, xa que logo, en definitiva, unha boa ambientación e documentación no filme.
Estamos ante un filme terriblemente violento; unha violencia case sempre sofisticada (non desas violencias de liortas físicas, aínda que tamén as hai na película).
Estamos ante un filme terriblemente violento; unha violencia case sempre sofisticada (non desas violencias de liortas físicas, aínda que tamén as hai na película). Particularmente violenta é a escena erótica de cama entre László e Erzsébet. Podemos reparar nunha conexión entre Vox Lux (o anterior filme de Brady Corbet) e The Brutalist; en efecto, o director de The Brutalist xa tratara na súa precitada anterior película o tema da violencia (e tamén, asemade, outros temas —como é o caso das adiccións—). En The Brutalist, alén do terrible e violento suceso das canteiras de Carrara, alén da escena de violencia dun garda dun establecemento nocturno agredindo a un László peneque e indefenso, a máxima violencia atópase cara ó final do filme: como contexto e limiar da agresión, vemos como un taxi chega á porta da casa dos Van Buren e del descende Erzsébet, tamén indefensa, movéndose cunha andarela; a continuación, un grande escándalo, unha elevada dose de prepotencia e matonismo, unha grande explosión de negatividade… e a desaparición de Harrison.
Capítulo á parte merecen os espectaculares ambientes e paisaxes de The Brutalist. Así, as imaxes de Nova York e os seus rañaceos, o palacete estilo francés da familia Van Buren…; o lugar escollido para o Centro Margaret Van Buren: un outeiro con enganche, poder e maxia, que fai relembra-los eidos ingleses de Stonehenge. Nembargantes, é salientable, sobre todo, a beleza cromática e magnificencia das canteiras de mármore, nas montañas de Carrara… ¿Que significa esta espectacular paisaxe destas montañas da península itálica? Si é certo que dende logo, argumentalmente, o que nesa paisaxe grave e agreste vai acontecer significa, definitivamente, un punto de non retorno.
Unha característica importante do filme é que existe unha vontade frecuente, por parte do director, de deixa-las cousas penduradas no aire, e sen maior explicación delas.
Unha característica importante do filme é que existe unha vontade frecuente, por parte do director, de deixa-las cousas penduradas no aire, e sen maior explicación delas; proliferan os aspectos non resoltos nin aclarados (véxase, poñendo por caso, a desaparición e busca —inacabada ou non resolta— de Harrison…). Brady Corbet, en definitiva, adoita apuntar cousas e deixalas aí, á vista…, sen falar delas polo miúdo (é o caso do fracasado matrimonio de Harrison ou da posible relación incestuosa entre Harry e maila súa irmá Maggie). ¿Acaso non resulta imposible non preguntarse por mor da festa nas canteiras: cal é a verdadeira causa pola que László Tóth renuncia a ter unha aventura erótica cunha fermosa e anónima muller? ¿Que significa a lapidaria, e moi discutible, sentenza “o importante non é o camiño, senón o destino” (posta en boca da filla de Zsófia)?
A catalogación desta obra fílmica sería discutible: ¿é quizais un drama histórico?, ¿ou quizais un drama épico?… En todo caso, é rechamante a división interna (que semellaría ser ¿teatral ou operística?) en overture-parte primeira-parte segunda-epílogo (con existencia dun intermedio de quince minutos de descanso intercalado antes da segunda parte).
A catalogación desta obra fílmica sería discutible: ¿é quizais un drama histórico?, ¿ou quizais un drama épico?
Á parte da súa longa duración, o filme The Brutalist aborda moitas cuestións diferentes. Isto determina unha gran densidade temática e fai difícil a crítica e as reflexións verbo do filme (teño que confesar que nunca me resultara tan custoso facer unha crítica cinematográfica coma no caso da que nos ocupa).
Cabería facer unha pregunta: ¿é optimista o filme? A idea-forza máis salientable de The Brutalist é quizais a inestabilidade (económica, afectivo-emotiva, existencial…), unha inestabilidade que non permite que a felicidade sexa doada de acadar. Tódalas persoas estamos, conforme ó que se desprende deste filme, estigmatizadas polas marcas que en nós vai deixando a vida (e mesmo tamén por aquelas marcas coas que xa viñéramos á vida). E isto é transversal, aféctanos a todes, dende o rico Van Buren ó humilde protagonista László. Outra cuestión é se estas marcas nos determinan ou se soamente nos condicionan, pero iso… é outra historia, unha longa historia.
