10º Novos Cinemas. Fascinación por un cinema valente

Unha vez máis, o Novos Cinemas – Festival Internacional de Cinema de Pontevedra pechaba o calendario de festivais cinematográficos en Galicia. Foi o ano da súa décima edición (9-14 de decembro), ofrecéndonos unha nova lección de cinefilia a través da súa ampla e atinada programación. Todo sucedeu segundo o guión habitual, especialmente na súa capacidade para conectar o público cun cinema pequeno que, alén dos grandes titulares, merece ser descuberto.

Novos Cinemas culminou a súa primeira década de existencia cunha nova edición impecable, tanto en intencións coma en contidos. En realidade, non estamos dicindo nada novo, xa que falamos dun festival que leva abrazando a excelencia, en termos de programación, dende as súas orixes. Tanto é así que a súa primeira edición nos daba a coñecer nomes, a día de hoxe consagrados, como Bi Gan, que participaba por aquel entón coa súa ópera prima Kaili Blues (2015), ou Louis Garrel, no seu salto á longametraxe con Les deux amis (2015); sen esquecer tamén a retrospectiva dedicada a José Luis Guerin ou a presenza dun Jonás Trueba nos seus primeiros pasos firmes. Dende logo, son datos que certifican a boa ollada dos organizadores naquel primeiro ano oficial, celebrado en 2016 —un ano antes, celebrouse unha edición piloto de proba—, podendo afirmar con seguridade, a que nos dá o paso do tempo, que é un festival que nace cunha madurez insólita. Este era tan só o principio de algo moito máis grande.

Posto que nada sucede por casualidade, cando menos na creación dun evento cultural, cal é a clave que explica este bo facer tan temperán? Só hai unha resposta posible: a paixón polo cinema. Esa é a calidade natural que define aos fundadores do festival, concretamente o cineasta Ángel Santos —vencellado ao mesmo ata a cuarta edición (2019)—, o produtor Dani Froiz e o actual director artístico da cita Suso Novás. Estas tres figuras souberon conferir personalidade ao festival, movidos por esa sensibilidade única polo cinema, especialmente na busca de novas voces creativas. Aí radica a principal esencia do festival, comprometido con aqueles realizadores noveis no arranque das súas carreiras (só primeiras e segundas longametraxes).

Crear un espazo de visibilidade para o talento local converteuse nunha práctica habitual, incluída a encomenda das cabeceiras audiovisuais que identifican as distintas edicións.

Con esta declaración de intencións, nada podía saír mal neste décimo ano. De feito, unha semana antes ao arranque oficial da cita, o martes 2 de decembro, xa se poñía a primeira pedra coa entrega do I Premio de Cinematografía Novos Cinemas, outorgado á cineasta Carla Simón. Así, o alcance do festival medraba un chisco máis coa creación deste galardón, manifestando a súa implicación cun cinema disposto a innovar e arriscar. Facelo coa creadora catalá case podería valorarse como unha escolla natural, sobre todo tendo en conta a relación de Simón con Galicia e incluso co festival, en cuxa segunda edición se proxectaba o seu debut Estiu 1993 (2017). Todo apunta a que este premio congregará moitos máis nomes ilustres dentro do que se coñece como cinema de autor.

Diálogos co cinema galego

Ao longo destes dez anos, o contacto cos cineastas galegos sempre estivo entre os principais obxectivos do festival Novos Cinemas. Crear un espazo de visibilidade para o talento local converteuse nunha práctica habitual, incluída a encomenda das cabeceiras audiovisuais que identifican as distintas edicións. O paso por Pontevedra inclúe figuras do talle de Lois Patiño, Oliver Laxe, Eloy Domínguez Serén, Diana Toucedo, Helena Girón, entre outros moitos. Este ano non sería a excepción, chegando a propor dous títulos galegos como filmes de apertura e clausura respectivamente, un compromiso cos nosos que se repite por terceiro ano consecutivo.

Como arranque de festival, viviuse a primeira proxección galega de As liñas descontinuas (2025), a segunda longametraxe da cineasta Anxos Fazáns. Unha primeira lectura do filme pode suxerir certo minimalismo, que o hai a nivel de recursos (personaxes, localizacións, tempo narrativo…). Porén, esta esencia máis obvia agocha unha gran cantidade de temas moito máis profundos, todos eles moi característicos do estilo desta autora. Entre eles, destaca a reflexión sobre o sentido da vida, o desamor, a identidade de xénero e o amor pola música. Así é esta historia que trata sobre o encontro imprevisto entre Denís (Adam Prieto), un chico trans de vinte e oito anos, marcado pola precariedade laboral, creativa e existencial, e Bea (Mara Sánchez), unha muller madura duns cincuenta e tantos, en pleno proceso de divorcio e vítima da crise vital derivada da súa idade.

En liñas xerais, a intimidade convértese na guía principal do filme. A conexión interpretativa entre os dous actores sustenta cada contacto que se produce entre eles, tan só axudados dun elemento externo decisivo que é a música. Supón o elo que os une, a pesar de todas as súas diferenzas, sobre todo a xeracional e a identitaria. Estamos pois ante un relato que observa sen xulgar, que recolle a vulnerabilidade como unha característica humana e que ve na transformación unha pequena aura de esperanza.

Tal como nos ten acostumados, a influencia da Nouvelle Vague segue a ser clave no cinema de Ángel Santos. Así deben entenderse moitas das eleccións creativas do filme.

E para pechar o festival, o broche de ouro púxoo Así chegou a noite (2025), o regreso á longametraxe de Ángel Santos tras dez anos de paraxe neste formato. Con todo, neste tempo filmou varias curtametraxes destacadas, incluída Así vendrá la noche (2021), punto de partida conceptual do presente filme. Os seus protagonistas, Pablo (Denís Gómez) e Andrea (Violeta Gil), centraban a secuencia proposta na curta, ofrecendo nesta nova produción un maior afondamento na relación destes amantes, primeiro co seu reencontro, ao que lle segue un novo abandono.

Tal como nos ten acostumados, a influencia da Nouvelle Vague segue a ser clave no cinema de Ángel Santos. Así deben entenderse moitas das eleccións creativas do filme, tanto polo seu ton pausado coma pola riqueza dos seus silencios. Estes incluso superan en elocuencia a moitos dos diálogos e dos monólogos que se pronuncian ao longo da película. Vívese en todo momento a incomunicación que esclarece a relación destas dúas personaxes, cuxas respectivas soidades cobran protagonismo nos extremos do filme. Hai algo no mundo que nos tocou vivir, hiperconectado e estresante, que fai imposible o seu idilio. Por iso, a arte e a natureza asumen un papel fundamental no filme, pezas indispensables dun estilo de vida sereno e apracible que contrasta cos valores imperantes nestes tempos vertixinosos.

Estas dúas pezas completan un ano extraordinario para o cinema galego, ambos os dous moi característicos da liña editorial de Novos Cinemas. Non en balde, a presenza de Ángel Santos na clausura supón a guinda perfecta a estes dez anos de historia, case como un peche poético a todo un ciclo. Pola súa banda, a conexión de Fazáns co mesmo non é moito menor, ata o punto de expandirse este ano coa creación da cabeceira e coa impartición do obradoiro de realización “cinema dende os corpos”.

No caso de Novos Cinemas, a Competición Oficial e a Competición Latexos falan por si mesmas, ofrecendo un forte compromiso co diferente, coa liberdade creativa e cun cinema máis rebelde.

Os imprescindibles da competición

Entender as seccións competitivas dun festival é fundamental para coñecer a súa natureza máis profunda. Esa é a proba indiscutible que define o potencial de calquera evento. No caso de Novos Cinemas, a Competición Oficial e a Competición Latexos —introducida en 2017 para apoiar proxectos máis íntimos— falan por si mesmas, ofrecendo un forte compromiso co diferente, coa liberdade creativa e cun cinema máis rebelde. Isto confírelle un espazo único no panorama galego de festivais, situado como a principal alternativa para o coñecemento dese cinema fustrigado ás marxes do circuíto.

Na Competición Latexos, puideron verse catro títulos. Un dos que máis resoaron foi Quien vio los templos caer (Lucía Selva, 2025), un orixinal experimento que rende homenaxe á cidade natal da autora: Granada. Existe amor pola súa terra, mais tamén desilusión ante a perda de identidade deste lugar a causa da xentrificación. Supón unha mirada poética á crise da vivenda, traballada dende o realismo máxico e apoiándose nas lendas para expresar o seu sentir de desarraigamento. Porén, o documental Yrupẽ (Candela Sotos, 2025) xerou a maior expectación nesta sección. Este traballo de investigación, iniciado hai dez anos, busca recuperar o legado dun tío-avó da cineasta, Guillermo Fernández-Zúñiga, pioneiro do cinema científico español, que foi silenciado polo réxime por cuestións políticas. O abundante uso de material de arquivo —fílmico, fotográfico e epistolar— dota a proposta dun alcance poliédrico, na que converxe a reflexión autorreferencial e a memoria política e fílmica. Toda esta profundidade narrativa levouna a gañar o Premio Latexos, tratándose dun filme que ben merecería estar na competición principal.

En canto aos títulos da Sección Oficial, a conexión con Portugal soe ser unha constante no festival, presente este ano con dous filmes: Duas vezes João Liberada (Paula Tomás Marques, 2025), que é un exercicio metafílmico sobre a representación na arte, deliñado dende a óptica da identidade e da memoria queer; e As Estações (Maureen Fazendeiro, 2025), que se atopa entre os títulos máis agardados do ano, especialmente pola participación da compañía galega Filmika Galaika como coprodutora do filme.

Este último título confirma a Fazendeiro como unha destacada estudosa do territorio, seguindo a estela dun Oliveira co val do Douro ou da dupla Reis-Cordeiro coa rexión de Trás-os-Montes. Neste caso, o foco recae no Alentejo, posiblemente unha das zonas máis descoñecidas de Portugal. A paisaxe domina a proposta de principio a fin. Cada situación representada forma parte dun todo atemporal: a fauna, a flora, as lendas… É unha visión sen un tempo definido, no que, paradoxalmente, tampouco existen as estacións. Aí nace a crítica máis sutil da autora, concienciada pola crise climática e pola uniformación estacional que azouta a esta zona.

A nivel temático, o peso da dimensión política constitúe a principal marca do festival. Este principio maniféstase en Anatomía de los caballos (Daniel Vidal, 2025), que revisa os principios revolucionarios peruanos, conectando pasado, presente e futuro sen solución de continuidade. O dereito á liberdade tamén se reflicte no discurso da fita iraniana The Crowd (Sahand Kabiri, 2025), un retrato provocador e, á vez, contido da xuventude queer do actual Teherán, condenada a expresarse na clandestinidade.

No entanto, a peza máis activamente comprometida nesta liña foi a española Glass Bottom Ferry (2025), un ensaio do documentalista Chus Domínguez, prolífico na realización de curtametraxes. A complexidade da súa proposta fundaméntase no contrapunto existente entre o material de arquivo sonoro —gravacións históricas que expresan o espírito revolucionario na Latinoamérica dos sesenta, con referencias directas a Che Guevara— e o artefacto visual, propio ou apropiado, que aborda con distancia a xeografía das colonias españolas en África —Ceuta, Melilla e Canarias—. Desta suma xorde unha nova capa discursiva que converte esta colaxe sobre as fronteiras nunha profunda meditación arredor da visión utópica que suscitan certos territorios. Firme candidata a vencedora do festival, esta proposta só logrou o recoñecemento do xurado da crítica.

O relato familiar converteuse na outra gran liña temática da selección deste ano. Esta esencia sobresae na malaia Gods Are Watching (Yesir, 2025), ademais doutros temas destacados, como a relixión e o cuestionamento da fe. Todo se desenvolve cunha calma acorde co sentir oriental, o que se complementa co esteticismo achegado pola perfecta circularidade do plano, ao estilo do ollo de boi.

A unanimidade dos galardóns pode parecer atípica, mais resulta totalmente comprensible nun festival que coida a súa programación en consonancia cun público esixente.

Finalmente, a produción serbia Wind, Talk to Me (Stefan Djordjevic, 2025) aposta pola docuficción, presentando ao autor como protagonista xunto á súa familia. A premisa de partida ven dada pola morte da nai, o que explica todo o encontro familiar na casa da súa infancia. Hai moito de baleiro na situación, mais tamén se percibe ese necesario acto de sandar. Todo se desenvolve cunha posta en escena contemplativa, entrelazando momentos de humor lixeiro con outros máis conmovedores, coma a conversa coa avoa no tramo final do filme. Cada membro da familia aporta eses pequenos momentos compartidos, convertendo esta peza nun exercicio de memoria afectiva cos seus.

Quedou claro o atractivo innegable deste último filme, que se alzou co Premio Novos Cinemas, outorgado polo xurado oficial, ademais de lograr o cobizado Premio do Público. A unanimidade dos galardóns pode parecer atípica, mais resulta totalmente comprensible nun festival que coida a súa programación en consonancia coas demandas dunha audiencia esixente. Velaí topamos outra razón máis para enxalzar a relevancia de Novos Cinemas, ofrecendo este ano a que foi, posiblemente, a selección oficial máis sólida da súa traxectoria.