Luns 6, Febreiro 2023
HomeCulturaFuxan, aló lonxe

Fuxan, aló lonxe

por Xosé M. González

Pasa unha filla cantaruxando “O estraperlo”. Algunha aula de Preescolar ensaia os ‘zapatos de chiculate’, por certa rúa entoan “A Carolina”. É un fenómeno clásico, emblema inapelable da canción galega. Estamos no ano 2022, pasa dos corenta que isto é así.

Empezando os 70, Lugo era lugar en tránsito. Un libro meu, titulado Entre hortas e portas, indica na contraportada que “os Beatles, radio e cinema alternaban coa noción de esterco e sementeiras”. Moito adolescente dos nacidos na cidade tiñamos liñaxe inmediata nas aldeas. Delas viña non pouco continxente para a ensinanza media e o Seminario. Rexía aínda franquismo, esvaíalle o prestixio na nosa franxa de idade.

Os Beatles eran, a música electrónica. Pero herdaramos dos maiores outra melodía, voces moduladas, certos estilos latinoamericanos. E chegaran o engado da guitarra, o folk, os cantautores. Nuestro Pequeño Mundo, Serrat, Simon and Garfunkel. Paco Ibáñez e aquel resaibo de politización. Llach un pouco, Baez, Dylan, mesmo Pete Seeger para máis informados ou adictos, algún privilexiado con tocadiscos propio. E unha canción galega sen folclore, novidade que nos 60 abraiara e fascinara: non só as Voces Ceibes, o impacto masivo de Andrés do Barro e de Juan Pardo. Na cidade, algún festival de colexio e programa de radio empeza a mostrar así mesmo tal fenómeno. Antón Campelo, Jei Noguerol, Maxi e Xena.

Lugo, 1970: todo o que fervía

É 1970, Radio Popular de Lugo ten un locutor chamado Manolo Lombao con ideas particulares, unha delas o programa Aquí la Juventud. Sábados pola tarde ante público, actuacións en directo no estudio que hai preto do río e onda unha residencia feminina, o Colexio Menor “Santísimo Sacramento”. Lombao vai traendo as Voces Ceibes, pero principalmente artistada local. Galegofonía non predomina, hai un dúo bastante adolescente que interpreta hispanoamericano baixo o nome ‘Mini y Adolfo’; Adolfo decaeu, igual marchara vivir fóra. Entre o público xente coma Rodrigo Romaní con trece anos e mais eu con dezasete, que cantamos no programa porque alí formamos grupo que despois foi terceto, cuarteto, quinteto. É que todo fervía.

1972, nun certame en Mondoñedo e coa canción “Fuxan os ventos” triunfa Folk 72, un grupo lugués cuxo xermolo viña igualmente dunha misa, a devandita radiofónica. O éxito dálles transcendencia pública, consolidada o ano seguinte ao gañaren o Festival “Ría de Ares”, co que superan a dimensión local e provincial.

Tralo sábado na radio, domingo adoitamos ir á “Misa de la Juventud” no Instituto Masculino. Coincidimos co Mini, que igual xa non é moito de igrexa pero alguén o enredaría para, coa guitarra, encargarse dos cantos que acompañaban a liturxia, trazo especial e distintivo naquelas celebracións. Xa ten barba, sona e perfil en certos ámbitos locais. Tampouco non se adoita o galego nesta misa, facémolo porén asomar algunha vez. Digo facemos, xa que de a pouco incorporámonos outros á parte musical e acabámonos facendo cargo. O Mini semella home de mil asuntos, actúa coa guitarra en diferentes escenarios, ten un par de amigos, Geluco e Mero, que non tardando habían ter tamén parte na historia.

O noso grupo ensaia no local da Acción Católica, eu son membro, e alí coñecemos outro personaxe unhas décadas maior que se reúne cun grupo de mulleres. Era o que se chamaba ‘crego posconciliar’, ou sexa, dos que aplicaban a doutrina social do Vaticano II: incardinación nos tempos, a vida secular e a cultura das comunidades, singularmente. Xesús Mato sabía de música, nada estraño pola formación seminarística para -frase antiga- ‘cantar misa’. Pero tamén se adestrara na radiofonía, levaba a eucaristía emitida pola COPE, dirixía un coro do “Santísimo Sacramento” e participaba en Auxilia, asociación para os que daquela eran denominados ‘minusválidos’. Todo resulta relevante porque a persoa foi crucial, e tales actividades nutriron o continxente do que agora se pasa a relatar.

Coas marcas do folk, guitarras e plurilingüismo

Non é ámbito moi extenso o dos folkies de Lugo e adeptos á cantiga de autoría, pero ten lugar e medra. Hai ocasión e sitio públicos de encontro onde se canta, nos anos que viñan irá sobranceando determinado bar na Rúa Nova, chegando á Tinería, que se chamaba “Yuma”. Tiña parte de atrás onde, por veces, algún canto preocupaba ó propietario polo teor da súa letra, contestatario ou con legalidade -franquista- dubidosa. Contactos e afinidades van e veñen, fórmanse grupos e desfanse. Chega o episodio mil veces relatado: 1972, nun certame en Mondoñedo e coa canción “Fuxan os ventos” triunfa Folk 72, un grupo lugués cuxo xermolo viña igualmente dunha misa, a devandita radiofónica.

O éxito dálles transcendencia pública, consolidada o ano seguinte ao gañaren o Festival “Ría de Ares”, co que superan a dimensión local e provincial. Tralo episodio mindoniense mudaran nome polo da canción triunfadora e eran xa Fuxan os Ventos, con abreviación frecuente, propia e de próximos, en Fuxan. Figuraba como autor da emblemática peza un tal J. Cabodevila que é Mato, cuxa referencia resulta ben notoria na composición do conxunto. Xente que colaboraba en Auxilia, tal Esther e seguramente Matuquín; membros do coro feminino, coma Tereixa, Mari Carme e algunhas máis; Mini, Mero, Geluco; un ex-integrante do meu grupo desaparecido, Paco Nieto; outros rapaces que cantan e tocan a guitarra: Cornide, Juan Luis.

Un grupo coas marcas do folk, guitarras, coidado elenco de voces e plurilingüismo. Mudan algúns integrantes, segue Mato, considerado membro do grupo aínda que non interpretaba nin ía aos escenarios. O crego, dentro da súa intensa actividade, é tamén algo folclorista e exerce desde logo influencia no carácter de Fuxan. O popular galego forma parte do repertorio, ha xurdir o aquel de recoller e incorporar un cantigueiro vivo sobre todo entre os maiores, nunhas aldeas que manteñen poboación importante, formas de vida con persistencia do tradicional: no fondo, a noción de recuperar algo insubstituíble cuxa vitalidade escoa. Non han ser poucas, co tempo, as actuacións onde o conxunto lugués, tras cantar o seu, anima os veciños presentes a cantaren o deles e xorde a descuberta. Que acabe agromando Galicia canta ó neno -outro cardume de membros para o grupo- terá que ver con todo iso, así mesmo seguramente coa axuda de certos cregos na provincia máis ou menos parecidos a Mato. Fuxan os Ventos, ou algúns integrantes, tamén levarán achega musical á Romaxe dos Crentes Galegos cando xurda, e de tanta coincidencia ha vir que determinados sectores da sociedade -non todos, precisamente, para ben- asocien directamente a agrupación co ámbito eclesiástico. Nunca houbo tal.

Éxito de discos, audiencia e difusión

Pero nos primeirísimos anos, aínda despois de Mondoñedo e Pontedeume, segue a ser grupo de folk máis ou menos internacional, con pezas achegadas á chamada canción de protesta e testemuño. Tras voltaren da mili Mini e Mero, ano 74, adóptase a galegofonía case exclusiva primeiro e exclusiva despois, non sen disensión interna que provoca a marcha de varios compoñentes. Van musicando poesía galega de esperanza e combate, incorporando instrumentos de percusión tradicional. Actúan en escenario diverso desde o urbano ao teleclub, tipo de centro social instaurado no ámbito rural e que posibilita un encontro co que, xa definitivamente, Fuxan establece como fonte e destinatario fundamental da súa angueira: o pobo, xente sobre todo do común.

Repertorio e actitude conectan ben coa audiencia procurada, público ben diferente do que seguía Voces Ceibes. O grupo asume a diferenza. 2 de marzo do 1975, Festival Folk Galego en Compostela, milleiros de asistentes. Fuxan interpreta dúas pezas e unha delas, Falar, falar, di que “cos nenos progres non sei cantar”.

O certo é que repertorio e actitude conectan ben coa audiencia procurada, público ben diferente do que seguía Voces Ceibes e seguiría outros. O grupo asume a diferenza, aínda a salienta. 2 de marzo do 1975, pavillón compostelán do Sar, Festival Folk Galego, milleiros de asistentes. Fuxan interpreta dúas pezas, coma todos, e unha delas, “Falar, falar”, di que

…cos nenos progres
non sei cantar.

Paradoxalmente, a concorrencia universitaria aclama nese punto. O caso é que o grupo ten como empeño o de mostrarse como non ideoloxizado. Velaí o perfil do primeiro disco: cantiga popular, afirmación das raíces, fraternidade universal, amor humano, galego na escola e algunha mensaxe seguramente máis comprometida, pero en clave retórica. Coma na cantiga do lobo que mata os tres galgos da noite

…e o ceo foi outra vez
un ceo azul e mais branco.

Talvez significativamente aí remata un álbum gravado tras algunha reticencia, pois nunca o grupo quixo profesionalizarse.

O éxito de vendas, audiencia e difusión arrequenta cos dous discos seguintes, abrangue Galicia enteira, soa a música de Fuxan no concerto, o automóbil e a verbena. Neste país o galeguismo adoita ser implícito, e moitos parecen identificarse cun grupo aparentemente de conciencia prepolítica, abondo intuitiva, que cualifica a autonomía como ‘antroidada’ por estar

…gobernada por caciques

Algúns integrantes evolúen cara ao máis explícito. Tres deles, membros xa da AN-PG, marchan no 77 e unha volve o ano seguinte. Haberá outras entradas, saídas, gran ruptura, máis evolución, farase internacional o fenómeno Fuxan os Ventos. Pero esta historia era para acabar aquí.


 

Destacados:

 

 

1972, nun certame en Mondoñedo e coa canción “Fuxan os ventos” triunfa Folk 72, un grupo lugués cuxo xermolo viña igualmente dunha misa, a devandita radiofónica. O éxito dálles transcendencia pública, consolidada o ano seguinte ao gañaren o Festival “Ría de Ares”, co que superan a dimensión local e provincial.

 

Repertorio e actitude conectan ben coa audiencia procurada, público ben diferente do que seguía Voces Ceibes. O grupo asume a diferenza. 2 de marzo do 1975, Festival Folk Galego en Compostela, milleiros de asistentes. Fuxan interpreta dúas pezas e unha delas, Falar, falar, di que “cos nenos progres non sei cantar”.

 

 

O éxito de vendas, audiencia e difusión arrequenta cos dous discos seguintes, abrangue Galicia enteira, soa a música de Fuxan no concerto, o automóbil e a verbena. Moitos parecen identificarse cun grupo aparentemente de conciencia prepolítica, abondo intuitiva, que cualifica a autonomía como ‘antroidada’.

[td_block_7 f_header_font_transform="uppercase" ajax_pagination="next_prev" sort="" category_id="" custom_title="Novidades"]