Mércores 27, Outubro 2021
HomeCulturaProtexta

Protexta

A COR DO PENSAMENTO E A DOR DA MELODÍA

Definamos a poesía como un campo que percorre un electrón entre catro polos de magnetismo: o sentimento e o pensamento, por unha banda; a música e a pintura, pola outra. O electrón pode moverse libremente mais nunca saír do campo porque a súa razón de ser non é outra que a representación, i. e., dar conta da presenza deses polos no interior dunha conciencia nun proceso de existência, sen chegar nunca a fundirse con eles nin integralos totalmente.

UN LIBRO PARA A MEMORIA

Coma noutros anos, este 18 de xullo estiven na illa de San Simón para homenaxear as vítimas do franquismo. Nese fermoso lugar, que os fascistas vencedores da guerra civil converteron nun campo de concentración, recordamos os tráxicos sucesos dos presos que o habitaron. Convidada pola Asociación «Iniciativa galega pola memoria», que organiza ano tras ano esta homenaxe, a xornalista Eva Mejuto fixo unha emotiva intervención na que falou do seu libro A lavandeira de San Simón publicado por Xerais.

COIDADORA, RARA FLOS

Coidadora de María Marco, Premio Xerais de novela 2020, foi o antepenúltimo agasallo do meu pai. Tras dela viñeron Caderno de Memòrias Coloniais de Isabela Figueiredo e La miseria del historicismo de Karl R. Popper. Foi un agasallo que compartin co meu mozo e dous dos meus mellores amigos, que emocionou a unha das miñas amigas máis inaccesibles...

UNHA QUIXOTESCA AVENTURA DO HOME EN PIXAMA

Cal é o poder creador do cerebro e como pode ser que un órgano de apenas quilo e medio determine a nosa vida dunha forma tan radical? Esas parecen ser as preguntas que Xesús Constela nos coloca no seu último libro, O peso do cerebro, unha orixinal obra a medio camiño entre a novela e o xénero dramático.

A VIDA BURGUESA DE ARANTZA P.

Un mes leva nas mesas das librerías a última novela de Arantza Portabales, escritora despuntada na mediana edade da súa vida e que dende entón leva unha carreira meteórica e ascendente, e que parece moi dirixida por esa mente habituada a dedicarse ao dereito financiero, con orde e un plan ben pensado.

A CIDADE COMO EXPERIENCIA VIVENCIAL

A diferenza do feito en anos xacobeos anteriores, agora debemos celebrar que se incorpore o cinema ás manifestacións culturais vencelladas a fitas deste tipo, aínda que só sexa por deixar constancia de que as imaxes en movemento ben merecen un tratamento de seu. Isto é o que consegue Yolanda López con Compostela no cinema.

MEMORIA DE QUEER

Daniel Amarelo, o coordinador, destaca no prólogo deste libro a importancia de que a editora de referencia no ámbito do reintegracionismo nos agasalle esta conversa queer para tecer unha casa común. Un lugar de encontro polifónico e plural que convida a sumarnos ao compromiso cos dereitos lingüísticos e ecolóxicos desde a diversidade sexo-xénero. O texto componse de seis apartados nos que se incorporan vinte colaboracións, todas elas relevantes para comprender, como sinala o propio título, as representacións, os desexos e as historias LGBTIQ na Galiza.

FRONTE AO NAUFRAXIO

De entre todas as ensinanzas que nos trouxo 2020 quizais destacaría, por riba das demais, a da fraxilidade e a do imprevisto. Cando todos os nosos plans e as expectativas dunha vida que coñeciamos se romperon en miles de anacos, tivemos que aprender a vivir co inesperado, coa perda e coa rotura. Como se dunha artista do kintsukuroi se tratase, Berta Dávila reconstrúe eses fragmentos a través do fío de ouro no que se convirte Illa Decepción, premio de narrativa breve Repsol 2020.

IMAXINAR O RETORNO

A emigración é un dos temas máis recorrentes, por non dicir manidos, da literatura galega. Disto non hai dúbida. Sen embargo, Para toda a vida (Aira, 2020), a nova novela de Eva Moreda, achégase ao xénero dun xeito xa non só brillante senón tamén necesario dende un canon literario que amosa signos de esgotamento e que demanda novas perspectivas e posicionamentos ao falar de emigración e/ou retorno.

ISAAC NA MEMORIA

Xosé Ramón Fandiño, colaborador próximo a Isaac nos seus últimos anos, xa participara como comisario, xunto con Gloria López López, na excelente exposición Con Galiza sempre no horizonte. Camilo Díaz Baliño e Isaac Díaz Pardo en Compostela, organizada polo Ateneo de Santiago e a USC en 2018. Algúns dos datos biográficos que se recollen nesta Memoria do compromiso xa foran adiantados no catálogo daquela exposición.

A LUZ ENTRE AS TEBRAS

Hai novelas que turran por nós dende o fondal das tebras para arrincar da noite máis moura avelaíñas de luz. Son documentos do horror, radiografías da vesania humana e da iniquidade que as persoas somos quen de desatar. Tamén si, a testemuña inequívoca da nosa capacidade para sobrevivir a todo, para sobrepoñernos e seguir a camiñar malia as máis feras adversidades, a confirmación de que o espírito de superación e a resiliencia son infinitas en nós.

ADENTRARSE NO ESPELLO

Na etimoloxía da palabra Interna cabe sinalar ese in-, por oposición a ex-, que sinala unha perspectiva centrípeta con respecto ao suxeito, e se pensásemos no -a final non como un feminino senón como o plural latino, entenderíamos Interna como un conxunto de entidades que pertencen ao interior especular dese suxeito.

UNHA INFLORESCENCIA SOLIDARIA

Cajamarca é unha localidade do Perú. Son varias as teorías sobre a súa etimoloxía: se cadra ten relación cos cactos; se cadra, coa característica de ser unha poboación xeada; se cadra remite a Catequil, deus do raio. Cajamarca é tamén un topónimo que nos congrega nesta ocasión arredor dunha iniciativa solidaria: Antela Editorial vén de dar ao prelo dous volumes de literatura infantoxuvenil —Soños de Cajamarca, en galego, e Sueños de Cajamarca, en castelán

DO IDIOMA E DO CORPO

Despois de A oseira (2016, Chan da Pólvora), despois de Tres estudos para un poema da cidade (Galaxia, 2018), Antón Blanco gaña o Premio de Poesía Eusebio Lorenzo Baleirón no ano 2019 e a través dese galardón chega ás nosas mans, en edición de Chan da Pólvora, Voz do arqueiro. Adentrarse na escrita de Antón Blanco supón, unha vez máis, aceptar un exercicio lector ben intenso, preparar o corpo propio, as palabras propias, para fundirse coa linguaxe do autor, co seu universo.

EXTRAVÍO E CALIGRAFÍA

Desde aqueles libros iniciais dos anos noventa, o autor leva máis de trinta anos de escrita fecunda e modulada por un estilo propio, por veces difícil de situar, mais que responde ás expectativas dun galego cidadán do mundo, atento á súa contemporaneidade, que fixo da escrita na lingua do seu país un modo de vida e de manifestación do propio crecemento e, tamén, de rigor co compromiso ético debido.

CORPO DE AUGA QUE ILUMINA

Arribou hai pouco ao noso atlas literario Mar de mazá, un libro que, desde o mesmo envoltorio, suscita ganas de triscar polo encanto da cor verde pastel, da suavidade das tapas, dese título tan sonoro con ese característico son interdental; tamén, por suposto, por esa rapariga/leucoíña/boneca Gorjuss que emerxe na cuberta cunha estrela por ollo e un sombreiro no que se xuntan peixe, barco e mar. Ben doado resulta, xa que logo, disporse á travesía.

O XENIO DA LINGUA

Tendo en conta que o verbo fabulare en latín é o étimo do que provén o noso falar, compréndese que o termo fábula poida ser empregado para aquilo que os gregos chamaron logos, o falar, o expresarse, a palabra meditada e razoada e, por tanto, a razón.

DO PAI E O PATRIMONIO

A novela de Rexina Vega  preséntase nunhas condicións enunciativas moi particulares. En primeiro lugar polo ton elexíaco que envolve toda a atmosfera e a reiterada apóstrofe ao pai morto como trazo de confesionalidade. Construída na súa primeira parte en unidades capitulares curtas, que van desde unha a catro páxinas, que logo se alongan na segunda parte, manifesta un dominio do ritmo narrativo que semella estar calibrado no interese crecente do lectorado pola historia.

BUFFET DE POESÍA

Ninguén morreu de ler poesía. Certo. Aínda non se ten descrito caso ningún, até o momento, na literatura científica especializada. Porén está demostrado xa que abundan os zombis nas nosas rúas por falta de contacto ningún cun verso, cun poema; hai moita xente á que se lle ten diagnosticado alerxia ás rimas.

PAN E DEMO

Tíñalle escoitado a miña nai “comían o pan que o demo amasou” cando se refería a familias ou xentes pobres, desherdadas, con moita miseria a cotío. Agora lembroume isto o título do libro Servir era o pan do demo, do historiador Xavier Castro Pérez, quen abeira unha Historia da vida cotiá en Galicia nos séculos XIX e XX escrita por un relevante especialista en historia social, da alimentación, a gastronomía e o viño en Galicia.