Venres 30, Outubro 2020
Home Cultura Protexta

Protexta

O SABOR METÁLICO DA AREA

Colle unha o libro na man e todo son preguntas. Por que unha editorial madrileña? Intentaría a autora unha edición aquí? Sacaríaselle da cabeza só polos tempos de agarda posibles para un texto que quizais non conte cos reclamos comerciais acostumados? Ou pensando que a editora que tirou a súa anterior obra “narrativa”, Estaleiro, hoxe non existe? Logo abre, comeza, e atopa algo que non cadra certo coa idea que tiña de ler antes a Baceiredo. Aínda que fragmentario, hai un fío narrativo, personaxes, diálogos, mostras límpidas da lingua oral, un internamento na ficción, mesmo algún trazo biográfico. Aínda que nada, parece, da ubicua autoficción.

O TREBÓN DA REALIDADE

A Historia non é feita soamente por historiadores. Eles investigan, van ás fontes, contrastan e, como fan os policías, emiten informe. Mais existen ficcionistas que tentan introducir o lector nun mundo verosímil dabondo. Hai narracións coladas á realidade, froito de escoitar testemuñas e revisar documentos. Tal é o caso da novela Través do trebón (Editorial Belagua, 2020). Algúns que imos vellos navegamos por ela entre coñecidos, persoas que mesmo influíron nas nosas vidas; que respectabamos como suxeitos épicos ata que Vicente Araguas nolas situou uns chanzos baixo o nivel máximo do podio.

A CRÓNICA PROFÉTICA DA PESTE

Coa ficción narrativa de La peste (1947), deseñada con trazos de realidade na cidade de Orán en 194..., Albert Camus quixo facer unha alegoría do sufrimento físico e moral producido polo nazismo e a loita da Resistencia, de todas as resistencias contra calquera tiranía, convidando a reflexionar sobre as actitudes individuais e colectivas dunha poboación en situación de conflito. «Je veux exprimer au moyen de La Peste l’étouffement dont nous avons souffert et l’atmosphère de menace et d’exil dans laquelle nous avons vécu. Je veux du même coup étendre cette interprétation à la notion d’existence en général.

CITA EN SAN ANDRÉS DE TEIXIDO

Un virus percorre o mundo: o virus do capitalismo. E a crise provocada pola pandemia da covid-19 ten causa e é consecuencia do capitalismo. Neste libro o filósofo esloveno propón unha reflexión, de urxencia, e un debate imprescindíbeis ao redor dos cambios sociais que se están a dar e do rumbo que queremos pórlle ás nosas vidas e sociedades para que estas (e outras) catástrofes non se produzan cada vez máis. Grazas á tradución de Carlos Aymerich e ao labor editorial de Galaxia contamos coa obra de Žižek en galego, case de forma inmediata ao orixinal en inglés e simultánea á castelá.

UN RESUMO DO MUNDO, UN NOVO LUGAR

Estes días, o CGAC acolle no corazón da súa sede unha instalación de Francesc Torres —A campá hermética. Espazo para unha antropoloxía intransferible (2018)— onde o catalán exhibe recordos coleccionados ao longo de toda unha vida, facendo especial fincapé na infancia. Danse cita no ventre escuro e transparente das vitrinas: vehículos de lata, cómics e revistas, xogos de indios e vaqueiros... En definitiva, un resumo persoal e minucioso do cosmos, da súa multiplicidade histórica e diaria, da súa contundencia enumerada.

VIRAR O RETRATO. FACÊ-LO FLOR

O meu retrato primeiro, fora os de beba, é a fotografia vestida de gallega. Devia andar polos cinco ou seis anos e começara a participar no grupo da escola, Abrente. O retrato foi feito no pátio da casa, terra, cimento e blocos. Eu levo uma saia encarnada com as suas pretas riscas de veludo, uma camisa de homem branca, que não dava para encaixes e rendas, e um pano a modo de dengue. Modelo Korosi Dansas. Pareço um paucinho. Sou delgadinha e tenho os braços em alto, por cima da cabeça, com os dedos prontos a triscar.

POLOS MEANDROS DO MEKONG

A saúde dun sistema literario pasa, entre outros, polos fluxos de tradución directa e inversa, así como pola calidade dos textos traducidos. A comezos deste ano, a aparición en galego de O amante de Marguerite Duras en tradución de Oriana Méndez para Kalandraka foi unha decisión respondida en diversos foros cun entusiasmo salientable. A literatura galega semellaba manifestar así a necesidade de continuar a engrosar o corpus de textos da literatura mundial, tanto clásicos como recentes, en tradución.

A NARRATIVA DA NACIÓN

O primeiro que me chama a atención e me comprace no volume de Mario Regueira  Narrativa e imaxinario nacional na reconstrución do campo literario de posguerra (1936-1966), publicado por Xerais, é o emprego do epígrafe “imaxinario nacional”. E isto porque o termo ‘imaxinario’ propón un suxeito que entrelace co nivel simbólico (a lingua galega) e co nivel real (intanxible e imposible de simbolizar, mais que deixa algunhas fendas a partir no emprego no título da palabra posguerra). E isto porque este suxeito (a nación galega) segue aínda vivo, malia a tentativa fascista de eliminalo.

BE WATER: ESPELLO DUN POSIBLE FUTURO?

O consumismo feroz está a provocar unha crise ambiental sen precedentes, que se reflicte na degradación do chan, na contaminación e nos efectos negativos do cambio climático. A literatura non é allea a esta emerxencia planetaria, como evidencia Isabel Mociño-González en Narrativas de ficção científica para a infância e a juventude, na que analiza unha serie de textos que alenta a capacidade de pensar de xeito crítico, ético e creativo ante situacións socioambientais que ameazan o futuro do ecosistema global.

O LADO ESCURO DO CORAZÓN

Hai historias que non acaban nunca, e non son precisamente as de amor, que poden rematar cun “quérote bastante” ou con calquera outra frase lapidaria das que a vida conxugal e burguesa nos ten preparadas. As historias de abuso dentro dos límites do fogar viven para sempre nas mentes das vítimas e no silencio dos que calan. Hai escuridades que dan medo e abismos aos que non nos apetece mirar, non vaian habitar en nós. Na novela O libro da filla, Inma López Silva cóllenos pola caluga e asómanos sen piedade a esa negritude que está aí, ao noso carón.

MÚSICA, LITERATURA E CONDENA

Unha noite, unha mociña debruzada no peitoril dunha das pontes parisinas sobre o río, cae nas augas frías. Clamence nada fai por salvala cando sente o ruído que fai o corpo e mais o berro que escoita. E ese final: “Agora é tarde de máis, sempre será tarde de máis. Afortunadamente!”.Para sempre queda na lembranza o leitmotiv da narración. La chute, editada en 1956, un ano antes de que o seu autor, Albert Camus, recibise o Premio Nobel de Literatura. Foi a súa terceira e derradeira novela.

APOCALIPSE DOCE

De repente, durante a madrugada dun día calquera do 2014, Santiago de Compostela queda sen luz. Aínda que ao principio parece un apagón máis, pronto o grupo de personaxes que compoñen o elenco de Rueiro da cidade escura son conscientes de que a luz marchou. Talvez para sempre. É hora de adaptarse á nova situación. Patricia A. Janeiro compón na súa novela unha pequena apocalipse cotiá. O contexto de lectura da novela xa non é o da normalidade do noso tempo fronte ao que suporía un cambio radical nos hábitos e costumes diarios.

O MUNDO COMO ELIPSE

“A elipse. O que nunca daremos contado. O que é preciso imaxinar. A fronteira entre a luz do simbólico e as tebras do imaxinario”. Esta é unha das cláusulas da poética esquemática que pecha Fábula das aves, o máis recente libro de poemas de Manuel Forcadela. Non obstante o recoñecemento da imposibilidade de abranguer as esferas do real desde a linguaxe, malia a redución da figura do mundo a unha elipse, o poeta Manuel Forcadela, desde a súa estrea en 1985 non cesou de falar, consciente de que “dicindo, o mundo é aínda máis inefable”.

HORIZONTES DA CIDADANÍA

É este un libro que reúne vontade divulgadora e reflexión crítica. Pola primeira, o lector atopará unha concentrada información sobre as principais ideas que orientaron o pensamento político occidental, desde Platón ata Sloterdijk, Nussbaum, Rancière ou Butler; pola segunda, convídanos a acompañalo na súa aventura intelectual, recoñecendo as súas dúbidas diante das radicais aporías que a complexidade das sociedades contemporáneas acaba opoñendo ás solucións que a teoría política viña, e vén, propoñendo.

A SUTURA COMO CONSTATACIÓN DA FERIDA

Para compoñer a miña lectura de Sutura, de Vanessa Glemsel, gustaríame falar, en primeiro lugar, do xogo, e isto apelando a un dos paratextos que acompañan o libro editado por Urutau e marabillosamente ilustrado polo artista Davida e que, unha vez rematado o poemario, nos aclara o instrumento que perpetrou a ferida posteriormente cosida no corpo. Refírome á dedicatoria: ás nenas que xogaban con coitelas. Lembro unha conversa que tiven a sorte de manter co poeta chileno Raúl Zurita, en que expresou que se a poesía é un xogo, ese xogo sería o da ruleta rusa.

UN LIBRO VELLO E NOVO

Dúas décadas van desde a publicación daquel sorprendente O estadio do espello (2018), escrito por María do Cebreiro cun corazón novo do trinque, como deixara dito Cunqueiro, até o seu polo de agora último libro, Soños. Arquivos. Cartas (2018). Ao longo de todos estes anos a súa poética foi medrando a ritmo intenso e constante, nun tránsito que fixo parada en rexistros diversos que en todos os casos comparten a rotundidade do verso e unha suxestiva precisión verbal.

DIARIO DUN ENTERRO, O ABURRIMENTO DOS VELORIOS

A novela, máis ben nouvelle, é un diario de catro xornadas dividido en dezasete capítulos onde Xacobe, un trasunto do propio autor, conta, en primeira persoa e tempo verbal presente, as súas vivencias logo de saber que o seu avó materno morreu tras esvarar na bañeira. A viaxe de Barcelona á ficticia Eiradona, o contacto coa familia e a casa natal, os ritos da morte e o retorno a Catalunya son os tempos e espazos da obra.

FRANKESTINAS QUE SOMOS NOSOUTRAS

Prometeu e Pandora são duas personagens ligadas polo tenso fio da ira dos deuses. Prometeu teve piedade dos humanos. Foi essa a sua ofensa. Escutar o clamor da injustiça e reagir. Subiu ao Monte Olimpo, roubou o lume, e mostrou às simples mortais a técnica de fazer isca com uma pedra, com dous garabulhos. Fora a magia. Fora o medo e o temor. Fora a necessidade do rezo, da oferenda, do sacrifício.

ANIMAL FARM

Coma aquel Bill Murray de Lost in Translation, o vello león experimenta a soidade na habitación dun hotel estranxeiro, Rabat, ano 2009, Consello Internacional do Foro Social Mundial. Fuxindo da terapia de grupo dun BNG traumado pola perda da Xunta, refuxiouse, como vén facendo xa desde hai uns anos, na loita altermundista, un foro onde sentirse escoitado, un lugar onde fuxir do isolamento político, un oasis no deserto seco da loita electoralista.É esta unha viaxe ao Xosé Manuel Beiras máis íntimo, a persoa por tras da personaxe, un Beiras que se intúe canso nesta compilación de escritos anteriores a 2011 e orixinalmente publicados no extinto “Galicia Hoxe”.

O LEITE NA BOCA

Poucas veces un poema abre tan bonitamente un libro. Poucas veces un prólogo tan axeitado coma o poema primeiro de Irmá paxaro de Tamara Andrés en relación ao libro. Desprégase desde esta primeira páxina a lectura dun relato atravesado por un poema que non o deixa acabar de ser relato coma se constantemente lle quixese trabar a boca á referencia que o sustentaría. Un poema, dixen. Penso que o libro enteiro ben se pode entender como un poema único aínda que fragmentado. É constante, e belísima, esa tensión entre o que se quere contar e o que non se deixa, porque sobre a liña do relato prevalecen unha vontade expresiva e reflexiva e outra vontade de traballo coa linguaxe que pertencen ao mundo propio da poesía.