Domingo 8, Decembro 2019
Home Cultura

Cultura

DO ACTIVISMO LINGÜÍSTICO AO ACTIVISMO ECOLÓXICO

A ecocrítica, como disciplina académica, comezou a coller forza a finais do século XX, sobre todo despois da publicación de The Ecocriticism Reader: Landmarks in Literary Ecology (eds. Cheryll Glotfelty e Harld Fromm, 1996) e Writing the Environment (Richard Kerridge, 1998), que examinan a relación entre os seres humanos e o medio ambiente, e que intentan chamar a atención sobre o rumbo antropocéntrico e instrumental do noso entorno máis inmediato que ve á natureza como un mero obxecto para a explotación humana.

UNHA LECTURA CEIBA PARA UNHA PERSISTENCIA APAIXONADA

A contundencia do título anuncia un libro que non se conforma. O limiar avisa: é unha posición de lectura ceiba. Desde aí esta escolma descóbrese como artefacto que pode xerar unha certa incomodidade. E está ben que así sexa. É a súa vocación. Rosalía feminista non é un sofá mol no que deitarse e abandonarse a ler senón o encontro cunha voz que nas múltiples figuras e figuracións que perfila está decote sacándonos de sitio.

UN INTENTO DE RENOVAR O XÉNERO QUE NON O CONSEGUE DE TODO

Infamia (Xerais, 2019), última novela de Ledicia Costas, presentouse ao público como “unha novela de ritmo vibrante que agarra ao lector e que o conduce aos sumidoiros da condición humana” (contraportada do libro), “a novela que estábamos agardando” (cita dunha dinamizadora cultural reproducida na banda promocional da segunda edición), “un cóctel narrativo de alta tensión” (coñecido crítico na banda da terceira), etc.Porén, se atendemos ao resultado, non coido que esteamos aquí ante unha novela “literaria” en que a intriga é unha escusa para o psicoloxismo (non hai personaxes dos que tirar, como explicarei no sucesivo).

APRENDER (E GOZAR) DOS CAMBIOS

A miña familia: 3 +1 = 7. As matemáticas non sempre son exactas, as historias non son como nolas contaron e as familias non son necesariamente compostas por papá+mamá+neno(s) e/ou nena(s) descendentes bioloxicamente, branc@s e occidentais todiñ@s. A familia nuclear é radioactiva, diciamos hai anos nas manis feministas. Empezar a romper con ese clixé é un labor urxente da educación e da cultura: o clásico debuxo de papá, mamá, nen@s, casa, coche e can está demasiado vixente no noso imaxinario e no das crianzas.

XOSÉ MARÍA ÁLVAREZ BLÁZQUEZ, O ENSINO E A CULTURA

Cando espertaba en min a inquedanza galeguista, a fins dos anos sesenta, dei en atopar libros de Galaxia, por suposto, pero tamén saídos do prelo das editoriais Monterrei (1950-1967) e Castrelos (1963-1979), con que puiden alimentala, polo que resultaron importantes para a miña sensibilización cultural e diría que mesmo sentimental, que tal foi a índole inicial da miña concienciación. Quizais tamén de boa parte da miña xeración. A política viría despois.

ISTO NON É A MALDITA “OS GOONIES”

Esta obra será coñecida, para moita xente, máis pola serie producida pola cadea británica Channel 4 e logo distribuída a nivel global por unha plataforma de vídeo por demanda, que polo libro de Charles Forsman. Un erro craso! Dous adolescentes –que por sorte saen do atragoante, sobreexposto e repugnante estereotipo da pastelosa Os Goonies– Alyssa e James, en plena busca do seu sitio, do que son e do que queren ser.

RETRANCA CABREADA E MAXIA NEGRA

Adoita asociarse o espírito despreocupado e xoguetón do rock and roll máis básico coa falla de compromiso político ou social nas súas letras. A estas alturas un ten claro que o rock and roll, a música en xeral, non precisa de coartadas ideolóxicas ou obrigacións sociais para cumprir co seu auténtico compromiso co oínte: emocionar, divertir, facer bailar…

BLINDED BY THE LIGTH: BANDAS SONORAS VITAIS

Nos últimos meses, veñen chegando ás salas títulos que apostan por distintas conexións entre música pop-rock e cinema. Achegas desde o biopic como Rocketman (Dexter Fletcher, 2019) ou Bohemian Rhapsody (Bryan Singer, 2018) –recollían a traxectoria de Elton John ou Queen, respectivamente– ou filmes que gustan afondar na importancia da pegada emocional que cancións e melodías deixan na banda sonora de cada quen.

VÍA MATRILINEAL. ILUMINATIVA

Mariña Brei Catrofes ten unha enfermidade ruín e queda sen fala. Para fóra. Para dentro percorre a súa vida, nun traballo practicamente continuado niso que quen fomos estudantes de filoloxía chamamos estilo indirecto libre. Así avanza O mar que nos leva, publicada por Xerais no remate do 2018. Presentir a morte e ollar cara ao vivido, poderiamos pensar nun espazo clásico. Así e todo, as cuestións infrecuentes son de signo variado na novela.

EL PIONERO: O NOVO OPIO DO POBO

Títulos como El caso Asunta: Operación Nenúfar (2017), Muerte en León (2019) ou El caso Alcásser (2019) constatan o auxe das series de non ficción que amplían contidos españois en plataformas coma HBO ou Netflix. Son producións que rastrexan fontes, imaxes, documentos e titulares da época xunto a declaracións de implicados e testemuñas para tentar achegar unha narración o máis aséptica posible sobre sucesos que conmoveron a sociedade do momento.

A MÁIS LATINOAMERICANA DAS NOVELAS GALEGAS

Moitas veces foi contada a historia da emigración na literatura galega. Con todo, hai quen pensa que todas esas páxinas publicadas non deron aínda “a gran novela da emigración”. Se iso é verdade, se as letras de Galicia mantiñan baleira a cadeira de honra para esa memoria colectiva, pode que con Sándalo, a segunda ficción da escritora María Xosé Porteiro, ese oco estea preto de ser pechado.

DRAGA, OU O QUE SEXA

Ando a dicir por aí, desde hai un certo tempo, que a poesía é, entre outras moitas cousas, unha posición filosófica que ten lugar como resultado da irrupción de dous paradoxos na nosa relación coa linguaxe. As dúas preguntas básicas de todo suxeito (suxeitado) creador: quen fala e que fala quen fala. A primeira representa a dúbida sobre a nosa situación xenuína, orixinaria, en termos da fonte do fluír da conciencia. A segunda, a nosa incerteza á hora de sabermos que é o que estamos a tratar, a tentar representar.

DESDE A RIBEIRA DO SAR

Rosalía de Castro é a autora que recibiu máis atención crítica de entre todos os clásicos da literatura galega e unha das causas desa proliferación de estudos sobre a súa obra reside, sen dúbida, no interese que esperta, especialmente a súa obra poética, tanto nos campo literario galego como no do hispanismo. O seu último libro de poemas escrito en castelán é o responsable dese estratéxico asalto ao canon da cultura hexemónica que exerceu durante décadas un efecto de imán eficacísimo na atracción de lectores para o conxunto da súa obra.

PULSAR A CULTURA CONTEMPORÁNEA DE BASE

Xa van case dez anos desde que un grupo de investigadoras e investigadores vinculados ao departamento de Historia da Arte da USC, baixo o liderado de Marisa Sobrino, iniciaran o proxecto “Canles alternativas de creación experimental. O Eixo Atlántico: 1975-2010”. O proxecto deu resultados relativamente satisfactorios até o seu peche formal no 2013. Conseguiu ‘producir coñecemento’ –ou, cando menos, condensalo– sobre unha serie de iniciativas de artistas que quedaran á marxe da historia da arte canónica que se empezou a escribir nos oitenta.

ENCHER OS OCOS ENTRE AS FOTOS

No ano 1986 o fotógrafo francés Didier Lefèvre viaxa a Afganistán cun equipo de Médicos Sen Fronteiras. O equipo entrará cruzando clandestinamente a través da fronteira con Paquistan para chegar á zona norte do país. A viaxe de ida, as experiencias vividas na zona de operacións onde o equipo médico desenvolve o seu labor e a viaxe de retorno, que o fotógrafo decide facer en solitario e que a piques está de custarlle a vida, forman o corpus narrativo desta BD que poderiamos definir sen dúbida como epopea.

DISTOPÍA EXITOSA

Non deixa de resultar curioso que nun espazo de poucos meses pasasen polo andel de novidades en galego tres novelas distópicas. Tampouco hai que partir a cabeza a buscar unha explicación para esta coincidencia: xa sabemos que, entre nós, as escritoras escriben, e as editoras publican cando lles cadra, e é certo, ademais, que desde a publicación de Soños eléctricos, de Ramón Caride Ogando, en 1992, non deixaron nunca de pingar as novelas de tema distópico.

ELISA Y MARCELA: POLBO COMO ANIMAL DE COMPAÑÍA

A presenza no Festival de Berlín levantara sentimentos contrapostos. Meses máis tarde estreábase nas pantallas cinematográficas e, durante o mes de xuño, na plataforma Netflix. Coixet achegábase por segunda vez a terras galegas (en 1998 ambientou na comarca de Láncara o drama de época A los que aman) para falarnos do primeiro matrimonio lésbico na Coruña de 1901.

GUÍA PARA VIAXES MÁXICAS

A relación da cultura galega con Islandia foise estreitando moito nas últimas décadas, en parte pola fortuna de contar con embaixadores excepcionais como o poeta e tradutor Elías Portela, pero tamén é de xustiza recoñecer a liña islandesa que desenvolveu desde os seus inicios a editora Rinoceronte.

MIES ALLER MOLDES

“Non pretendín describir a indescritible fermosura dos ceos” senón “converter unha fascinación estática, case estéril, en dinámica e frutífera”. A figura de Don Ramón María Aller Ulloa, que facía esta advertencia ao introducir o seu libro de divulgación Astronomía a simple vista, serve de primeira referencia temática para a XIV Bienal de Lalín Pintor Laxeiro. O artista Álvaro Negro encárgase do comisariado dun evento que vai camiño de converterse no único capaz de concitar de maneira periódica o desencantado e famélico espectro da arte contemporánea galega.

NOVAMENTE XELA

Poesía reunida (1982-2004), con introdución e notas de María Xesús Nogueira, tenta ser un achegamento definitivo á totalidade da obra poética de Xela Arias, recuperando os catro títulos editados até a súa morte en 2003, e tamén aqueloutros textos que non adquiriron a dimensión de obras impresas como conxunto. Aínda que o título rexeitado en vida pola propia poeta, Lili sen pistolas, segue sen aparecer, aspecto que, creo, habería que reconsiderar.