Sábado 19, Outubro 2019
Home Cultura

Cultura

XOSÉ MARÍA ÁLVAREZ BLÁZQUEZ, O ENSINO E A CULTURA

Cando espertaba en min a inquedanza galeguista, a fins dos anos sesenta, dei en atopar libros de Galaxia, por suposto, pero tamén saídos do prelo das editoriais Monterrei (1950-1967) e Castrelos (1963-1979), con que puiden alimentala, polo que resultaron importantes para a miña sensibilización cultural e diría que mesmo sentimental, que tal foi a índole inicial da miña concienciación. Quizais tamén de boa parte da miña xeración. A política viría despois.

VÍA MATRILINEAL. ILUMINATIVA

Mariña Brei Catrofes ten unha enfermidade ruín e queda sen fala. Para fóra. Para dentro percorre a súa vida, nun traballo practicamente continuado niso que quen fomos estudantes de filoloxía chamamos estilo indirecto libre. Así avanza O mar que nos leva, publicada por Xerais no remate do 2018. Presentir a morte e ollar cara ao vivido, poderiamos pensar nun espazo clásico. Así e todo, as cuestións infrecuentes son de signo variado na novela.

A MÁIS LATINOAMERICANA DAS NOVELAS GALEGAS

Moitas veces foi contada a historia da emigración na literatura galega. Con todo, hai quen pensa que todas esas páxinas publicadas non deron aínda “a gran novela da emigración”. Se iso é verdade, se as letras de Galicia mantiñan baleira a cadeira de honra para esa memoria colectiva, pode que con Sándalo, a segunda ficción da escritora María Xosé Porteiro, ese oco estea preto de ser pechado.

DRAGA, OU O QUE SEXA

Ando a dicir por aí, desde hai un certo tempo, que a poesía é, entre outras moitas cousas, unha posición filosófica que ten lugar como resultado da irrupción de dous paradoxos na nosa relación coa linguaxe. As dúas preguntas básicas de todo suxeito (suxeitado) creador: quen fala e que fala quen fala. A primeira representa a dúbida sobre a nosa situación xenuína, orixinaria, en termos da fonte do fluír da conciencia. A segunda, a nosa incerteza á hora de sabermos que é o que estamos a tratar, a tentar representar.

DESDE A RIBEIRA DO SAR

Rosalía de Castro é a autora que recibiu máis atención crítica de entre todos os clásicos da literatura galega e unha das causas desa proliferación de estudos sobre a súa obra reside, sen dúbida, no interese que esperta, especialmente a súa obra poética, tanto nos campo literario galego como no do hispanismo. O seu último libro de poemas escrito en castelán é o responsable dese estratéxico asalto ao canon da cultura hexemónica que exerceu durante décadas un efecto de imán eficacísimo na atracción de lectores para o conxunto da súa obra.

PULSAR A CULTURA CONTEMPORÁNEA DE BASE

Xa van case dez anos desde que un grupo de investigadoras e investigadores vinculados ao departamento de Historia da Arte da USC, baixo o liderado de Marisa Sobrino, iniciaran o proxecto “Canles alternativas de creación experimental. O Eixo Atlántico: 1975-2010”. O proxecto deu resultados relativamente satisfactorios até o seu peche formal no 2013. Conseguiu ‘producir coñecemento’ –ou, cando menos, condensalo– sobre unha serie de iniciativas de artistas que quedaran á marxe da historia da arte canónica que se empezou a escribir nos oitenta.

ENCHER OS OCOS ENTRE AS FOTOS

No ano 1986 o fotógrafo francés Didier Lefèvre viaxa a Afganistán cun equipo de Médicos Sen Fronteiras. O equipo entrará cruzando clandestinamente a través da fronteira con Paquistan para chegar á zona norte do país. A viaxe de ida, as experiencias vividas na zona de operacións onde o equipo médico desenvolve o seu labor e a viaxe de retorno, que o fotógrafo decide facer en solitario e que a piques está de custarlle a vida, forman o corpus narrativo desta BD que poderiamos definir sen dúbida como epopea.

DISTOPÍA EXITOSA

Non deixa de resultar curioso que nun espazo de poucos meses pasasen polo andel de novidades en galego tres novelas distópicas. Tampouco hai que partir a cabeza a buscar unha explicación para esta coincidencia: xa sabemos que, entre nós, as escritoras escriben, e as editoras publican cando lles cadra, e é certo, ademais, que desde a publicación de Soños eléctricos, de Ramón Caride Ogando, en 1992, non deixaron nunca de pingar as novelas de tema distópico.

ELISA Y MARCELA: POLBO COMO ANIMAL DE COMPAÑÍA

A presenza no Festival de Berlín levantara sentimentos contrapostos. Meses máis tarde estreábase nas pantallas cinematográficas e, durante o mes de xuño, na plataforma Netflix. Coixet achegábase por segunda vez a terras galegas (en 1998 ambientou na comarca de Láncara o drama de época A los que aman) para falarnos do primeiro matrimonio lésbico na Coruña de 1901.

GUÍA PARA VIAXES MÁXICAS

A relación da cultura galega con Islandia foise estreitando moito nas últimas décadas, en parte pola fortuna de contar con embaixadores excepcionais como o poeta e tradutor Elías Portela, pero tamén é de xustiza recoñecer a liña islandesa que desenvolveu desde os seus inicios a editora Rinoceronte.

MIES ALLER MOLDES

“Non pretendín describir a indescritible fermosura dos ceos” senón “converter unha fascinación estática, case estéril, en dinámica e frutífera”. A figura de Don Ramón María Aller Ulloa, que facía esta advertencia ao introducir o seu libro de divulgación Astronomía a simple vista, serve de primeira referencia temática para a XIV Bienal de Lalín Pintor Laxeiro. O artista Álvaro Negro encárgase do comisariado dun evento que vai camiño de converterse no único capaz de concitar de maneira periódica o desencantado e famélico espectro da arte contemporánea galega.

NOVAMENTE XELA

Poesía reunida (1982-2004), con introdución e notas de María Xesús Nogueira, tenta ser un achegamento definitivo á totalidade da obra poética de Xela Arias, recuperando os catro títulos editados até a súa morte en 2003, e tamén aqueloutros textos que non adquiriron a dimensión de obras impresas como conxunto. Aínda que o título rexeitado en vida pola propia poeta, Lili sen pistolas, segue sen aparecer, aspecto que, creo, habería que reconsiderar.

ANA ROMANÍ, xornalista, poeta e académica da RAG

Ana Romaní vén de ingresar na RAG cun discurso focalizado no feminismo e nos medios públicos de comunicación. Acode a esta entrevista cunha camiseta negra de Defende a Galega e móstrase convencida de que “estamos asistindo a un proceso de devastación do territorio profesional do xornalismo”.

OUR PLANET: A INMENSIDADE

Mentres algúns advirten que a burbulla da terceira idade da televisión comeza a esmorecer, o novo proxecto de sir David Attenborough co patrocinio de WWF (World Wildlife Fund) aterra en Netflix. Our Planet concentra en 8 episodios un traballo quimérico tras catro anos de produción, 3.375 días de gravación, 400 mil horas de imaxes de cámaras trampa, 6.600 voos con drone, 911 días no mar e 2.000 horas de submarinismo.

PENSAR A (NOSA) CONDICIÓN ANIMAL

Sirvan estas liñas para darlle valor á filosofía galega, tan pouco presente nas nosas letras e á que, cando ten a rara fortuna de asomar a cabeza –pois non son moitas as editoriais que apostan pola disciplina–, non se lle soe prestar demasiada atención. Rebeca Baceiredo é unha das súas máis relevantes expoñentes na actualidade, afirmación que se explica dada a calidade, envergadura teórica e rigor analítico dos diversos ensaios publicados nos últimos anos.

ARDER

O que fica baixo o signo fractal do sete ten a virtude de dispensar vida e movemento manténdoo todo reunido no ser. Así o dixo Hipócrates e así sucede en Feliz Idade, libro que tardou sete anos en xestarse e que, nas súas sete partes, é un canto extremado á vida en continuo e total dinamismo, comezando e fenecendo sen pausa. Nel Olga Novo conta a experiencia gozosa da maternidade, preserva a memoria do pai e logra que o ser, a vida e o universo respiren ao unísono e se entrelacen por medio do amor, da beleza e da poesía conseguindo, ademais, exacerbar até alturas nunca vistas ese vitalismo cósmico tan de seu. 

A LEI DO CHUMBO

Camino a la perdición é unha obra de Max Allan Collins (guión) e Richard Piers Rayner (debuxo) ambientada na época da lei seca nos Estados Unidos de Norteamérica. Conta a historia de Michael O´Sullivan, un veterano da primeira gran guerra que exerce de «anxo da morte» de Looney, un capo da mafia asociado co coñecido Al Capone.

DO PERSOAL AO COLECTIVO

No seu novo proxecto, Audiard mergulla nun xénero tan propiamente cinematográfico como afastado (en principio) da condición do director como francés: o western. O filme adapta a novela do canadense Patrick Dewitt e preséntanos a fraternidade de Charlie (Joaquin Phoenix) e Eli (John C. Reilly).

POESÍA NA ÉPOCA DA REPRODUCIBILIDADE DIXITAL

Celia Parra coñece moi ben o medio no que escribe —a poesía— e os medios sobre os que escribe, os soportes dixitais e o mundo audiovisual. Coñéceos tan ben que desenvolve unha reflexión en versos que parece ampliar os postulados de Walter Benjamin no seu famoso ensaio de 1936: no mundo contemporáneo, a poesía da autora ourensá atravesa as pantallas e desafía a súa aura recargable que ilumina constantemente os espazos íntimos.

PARA PENSAR SOBRE O TEATRO QUE VEMOS AGORA

«A arte do teatro é a arte do hic et nunc, do aqui e agora, e, por tanto, da vivência presente» pode lerse no libro de Afonso Becerra de Becerreá, Confio-te o meu corpo. A dramaturgia pós-dramática, publicado dentro da colección Alicerces de Através editora. É un ensaio que reflicte sobre o teatro que é feito aquí e agora, analizando os modos de creación contemporáneos e os seus participantes.