Venres 21, Xaneiro 2022
HomeCultura

Cultura

PAROUSSIA

Un presente continuado como forma de re-presentación. Unha enunciación que escasamente menciona o pasado e concibe o poema como paroussía, esa certeza de que o presente se presenta e o lugar ten lugar. O verso concibido como unha frase pequena que non se alonga en versículo senón en prosa, en prosa lixeira. E unha poesía en que a linguaxe primaria non é a verbal/escrita senón a da evocación e do imaxinario. Unha sorte de minimalismo conceptista.

[ENTREVISTA] XESÚS FRAGA, PREMIO NACIONAL DE NARRATIVA.

O Ministerio de Cultura vén de concederlle ao escritor e xornalista Xesús Fraga o Premio Nacional de Narrativa pola súa novela Virtudes (e misterios), editada por Galaxia. "É un texto que desprende amor e veneración, pero tamén necesidade e beneficio ao nos achegar a razón que levou a Virtudes, protagonista da novela, a separarse de tres fillas para emigrar soa a Londres na segunda metade do século pasado", dicía María Alonso, a entrevistadora e crítica, ao introducir a conversa co autor publicada o pasado mes de xuño na revista Tempos Novos.

JÁCOME, BALTAR E SIMONE WEIL EN OURENSE: O IMPORTRANTE É NON EXLICARSE

Pe(n)sar a(s) cultura(s) (memoria para esquecer a historia), pensaracultura@gmail.com, é o título das primeiras xornadas culturais que se celebraron en Ourense co carimbo do colectivo Emerxencia Cultural, entre o 24 e o 25 de setembro. Curadoría colectiva, congreso e anticongreso. Chamamento e petición de axuda: un xeito de amosar que a cultura non ten dono, aínda que o amo –o fillo do cacique Baltar, neste caso- sexa un dos principais pagadores de cultura da península ibérica, en relación ao seu orzamento.

DA (IMPOSIBLE) UNIDADE DOS IMPERIOS

No mesmo lema, tantas veces repetido, do franquismo, “una, grande y libre”, había varias contradicións implícitas que non sempre foi doado resolver. Como facer canxar a unidade coa grandeza, a unidade coa liberdade, etc. Así que nos afáns de restauración do imperio, propósito simbólico que nunca se logrou, toda vez que o imperio foi minguando máis e máis, xurdían dúbidas que non precisaban ser públicas para formaren parte da debilidade ideolóxica do propio rexime.

A CARNICERÍA DA GUERRA NUNHA VILA DA RIBEIRA SACRA

Xabier Quiroga, o autor de O baile dos estorniños, debutou na narrativa galega no ano 2002 con Atuado na braña, unha peza de ficción á que seguiu un monllo de novelas como Era por setembro, O Cabo do mundo ou Izan o da saca. Novelas nas que o autor mestura realidade e ficción e certas investigacións detectivescas.

A COR DO PENSAMENTO E A DOR DA MELODÍA

Definamos a poesía como un campo que percorre un electrón entre catro polos de magnetismo: o sentimento e o pensamento, por unha banda; a música e a pintura, pola outra. O electrón pode moverse libremente mais nunca saír do campo porque a súa razón de ser non é outra que a representación, i. e., dar conta da presenza deses polos no interior dunha conciencia nun proceso de existência, sen chegar nunca a fundirse con eles nin integralos totalmente.

UN LIBRO PARA A MEMORIA

Coma noutros anos, este 18 de xullo estiven na illa de San Simón para homenaxear as vítimas do franquismo. Nese fermoso lugar, que os fascistas vencedores da guerra civil converteron nun campo de concentración, recordamos os tráxicos sucesos dos presos que o habitaron. Convidada pola Asociación «Iniciativa galega pola memoria», que organiza ano tras ano esta homenaxe, a xornalista Eva Mejuto fixo unha emotiva intervención na que falou do seu libro A lavandeira de San Simón publicado por Xerais.

COIDADORA, RARA FLOS

Coidadora de María Marco, Premio Xerais de novela 2020, foi o antepenúltimo agasallo do meu pai. Tras dela viñeron Caderno de Memòrias Coloniais de Isabela Figueiredo e La miseria del historicismo de Karl R. Popper. Foi un agasallo que compartin co meu mozo e dous dos meus mellores amigos, que emocionou a unha das miñas amigas máis inaccesibles...

[ENTREVISTA] ÓLIVER LAXE, cineasta e emprendedor rural

Oliver Laxe tense convertido, moi ao seu pesar, nun dos personaxes galegos que máis interese suscita. E non só polos seus tres filmes premiados en Cannes ou por "O que Arde", primeiro filme premiado na historia dese festival rodado integramente en galego. O interese ten moito que ver co seu compromiso vital coa recuperación da casa do seu clan na aldea de Vilela, en Navia de Suarna.

UNHA QUIXOTESCA AVENTURA DO HOME EN PIXAMA

Cal é o poder creador do cerebro e como pode ser que un órgano de apenas quilo e medio determine a nosa vida dunha forma tan radical? Esas parecen ser as preguntas que Xesús Constela nos coloca no seu último libro, O peso do cerebro, unha orixinal obra a medio camiño entre a novela e o xénero dramático.

A VIDA BURGUESA DE ARANTZA P.

Un mes leva nas mesas das librerías a última novela de Arantza Portabales, escritora despuntada na mediana edade da súa vida e que dende entón leva unha carreira meteórica e ascendente, e que parece moi dirixida por esa mente habituada a dedicarse ao dereito financiero, con orde e un plan ben pensado.

A CIDADE COMO EXPERIENCIA VIVENCIAL

A diferenza do feito en anos xacobeos anteriores, agora debemos celebrar que se incorpore o cinema ás manifestacións culturais vencelladas a fitas deste tipo, aínda que só sexa por deixar constancia de que as imaxes en movemento ben merecen un tratamento de seu. Isto é o que consegue Yolanda López con Compostela no cinema.

A MÚSICA COMO REFUXIO

Houbo un momento en que parecía que os deuses do pop puxeran a súa man sobre os ombros de Teenage Fanclub, catro mozos escoceses que soaban como unha enfeitizante combinación da enerxía desleixada do seu tempo, a época de Nirvana, e a capacidade para a melodía, as harmonías vocais e as guitarras cantareiras de The Byrds. Discos como Grand Prix ou Songs from Northern Britain rebordaban cancións perfectas no seu clasicismo contemporáneo, pero nunca chegaron a dar o paso ao éxito masivo.

MEMORIA DE QUEER

Daniel Amarelo, o coordinador, destaca no prólogo deste libro a importancia de que a editora de referencia no ámbito do reintegracionismo nos agasalle esta conversa queer para tecer unha casa común. Un lugar de encontro polifónico e plural que convida a sumarnos ao compromiso cos dereitos lingüísticos e ecolóxicos desde a diversidade sexo-xénero. O texto componse de seis apartados nos que se incorporan vinte colaboracións, todas elas relevantes para comprender, como sinala o propio título, as representacións, os desexos e as historias LGBTIQ na Galiza.

FRONTE AO NAUFRAXIO

De entre todas as ensinanzas que nos trouxo 2020 quizais destacaría, por riba das demais, a da fraxilidade e a do imprevisto. Cando todos os nosos plans e as expectativas dunha vida que coñeciamos se romperon en miles de anacos, tivemos que aprender a vivir co inesperado, coa perda e coa rotura. Como se dunha artista do kintsukuroi se tratase, Berta Dávila reconstrúe eses fragmentos a través do fío de ouro no que se convirte Illa Decepción, premio de narrativa breve Repsol 2020.

SENTIMENTAL: O RISO NO ANO DAS FIESTRAS

Foi un ano tan estraño, de proxectos en suspenso, de iniciativas adiadas, que as fitas que chegaban ás salas e reunían a un público fiel na cadeira deberían gabarse como pequenos milagres. Isto non exime que a selección das candidaturas dos Goya entregados a comezos de marzo fose tan anodina coma desacertada (o das 13 posibilidades de Adú, de Mediaset, é para repensalo todo).

A ESCALA LITERARIA

Non son enxeñeiro agrónomo, pero entendo que agricultura intensiva é a que busca ampliar a superficie de terra cultivada, aumentar a produción co uso de maquinaria, innovación tecnolóxica, praguicidas e fertilizantes químicos, o cultivo baixo plástico de temperatura controlada e varias colleitas, monitorización informática, uso de big data e mesmo drones con sensores que permiten optimizar cada parámetro do proceso, ata a última pinga no rego, ou determinar os tempos de poda e colleita, sen esquecer a busca de novas vías de comercialización e novos mercados, etc. O nivel absoluto deste tipo de explotación é a agricultura hidropónica, que prescinde por completo da terra. [Un artigo de Xurxo Borrazás]

IMAXINAR O RETORNO

A emigración é un dos temas máis recorrentes, por non dicir manidos, da literatura galega. Disto non hai dúbida. Sen embargo, Para toda a vida (Aira, 2020), a nova novela de Eva Moreda, achégase ao xénero dun xeito xa non só brillante senón tamén necesario dende un canon literario que amosa signos de esgotamento e que demanda novas perspectivas e posicionamentos ao falar de emigración e/ou retorno.

PEPE PAZ: MEMORIA DUN PEDAGOGO ACTIVISTA

Vai ser soterrado esta tarde no cimiterio de A Corna, onde nacera hai 76 anos. Vaise Pepe Paz, pedagogo e profesor de tantas xeracións de mestres, estudoso da personalidade e a obra de Tagore -deixa unha biblioteca sobre o nobel indú de preto de 30.000 volumes, que el ofrecera xenerosamente á cidade das Burgas-, activista cultural e cívico durante décadas no Ourense dos de Nós, dando vida ao cineclubismo e poñendo en valor nas xa históricas Xornadas do Cine a idea e necesidade dun cinema galego. Reproducimos a entrevista que Luís Álvarez Pousa mantivo con el o pasado mes de xaneiro, publicada na revista Tempos Novos de febreiro.

ISAAC NA MEMORIA

Xosé Ramón Fandiño, colaborador próximo a Isaac nos seus últimos anos, xa participara como comisario, xunto con Gloria López López, na excelente exposición Con Galiza sempre no horizonte. Camilo Díaz Baliño e Isaac Díaz Pardo en Compostela, organizada polo Ateneo de Santiago e a USC en 2018. Algúns dos datos biográficos que se recollen nesta Memoria do compromiso xa foran adiantados no catálogo daquela exposición.