Sábado 23, Xaneiro 2021
Home Cultura

Cultura

BUFFET DE POESÍA

Ninguén morreu de ler poesía. Certo. Aínda non se ten descrito caso ningún, até o momento, na literatura científica especializada. Porén está demostrado xa que abundan os zombis nas nosas rúas por falta de contacto ningún cun verso, cun poema; hai moita xente á que se lle ten diagnosticado alerxia ás rimas.

MIRANDO ATRÁS

Houbo uns anos da década dos oitenta nos que se desatou unha pequena, e pintoresca, guerra verbal entre os que querían retomar a música dos sesenta máis esquecida como resposta aos vicios do amaneirado pop do momento e os que pedían música nova e contemporánea que rachara lazos co pasado. Un tamén tomou partido, adiviñen vostedes por quen, pero visto dende hoxe ámbalas partes tiñan parte de razón e razóns pouco atinadas.

PAN E DEMO

Tíñalle escoitado a miña nai “comían o pan que o demo amasou” cando se refería a familias ou xentes pobres, desherdadas, con moita miseria a cotío. Agora lembroume isto o título do libro Servir era o pan do demo, do historiador Xavier Castro Pérez, quen abeira unha Historia da vida cotiá en Galicia nos séculos XIX e XX escrita por un relevante especialista en historia social, da alimentación, a gastronomía e o viño en Galicia.

LERMOS SUSO DE TORO EN CATALÁN

Como vai ler un catalanlector as máis de cincocentas páxinas de Un señor elegante? Será capaz de asumir a garantida crise de percepción e de pór en cuestión os seus prexuízos? A dúbida é inmediata: interesa unha historia con tantos referentes da cultura e da política galegas onde raramente se interesaron por esa rexión entrañable? Porque a novela é unha biografía ou unha reportaxe tecida cos mecanismos da ficción na que, arredor de Ramón Baltar, cirurxián santiagués comprometido co país, danzan figuras que son familiares para calquera galegolector mais totalmente alleas ao público non iniciado.

DON RICARDO CARBALLO CALERO DESDE OS TEMPOS DA «LÚA NOVA»

Coincidindo coa celebración oficial do “Día das letras galegas” e a conseguinte homenaxe pública a don Ricardo Carbalho Calero que a Real Academia Galega programou, tras as demoras sufridas por mor da pandemia, para a data de hoxe, quen fora o primeiro director de Edicións Xerais de Galicia rememora neste artigo as iniciativas que se puxeran en marcha pouco despois da morte do ditador coa finalidade de acadar un sistema ortográfico único que, entre outros obxetivos, facilitase a edición de libros en galego. Xulián Maure vivíu en primeira persoa ese tempo de tensións, no que don Ricardo tivo un papel protagónico, e describe o que deu de si ao respecto. [Un artigo de Xulián Maure]

MAKAKIÑOS: LECTURAS QUE DERRUBAN VALADOS

A lectura debería de ser unha das prácticas máis democratizadoras, aínda que moitas persoas están privadas do seu goce. Entre elas están eses nenos e nenas afectados pola discapacidade, que non poden compartir cos seus pares a materia literaria desde a que descubrir novos mundos e configurar un vizoso imaxinario. A escasa variedade de produtos culturais elaborados a partir dos códigos e soportes axeitados para este lectorado determina, xa que logo, que a súa inclusión desde o ámbito da creación aínda resulte unha meta distante.

NOS VINTE E CINCO ANOS DE O VALO DE MANSELLE

Vinte e cinco anos non foron nada, pois aínda está quente na memoria o recordo dos versos de Anxo Angueira publicados en 1996 na colección ferros de Xerais. Non sei precisar a data da miña lectura, mesmo puido ocorrer que os lese antes de comprar o libro. Si recoñezo, en cambio, o efecto do verso “E fano eles”, interiorizado ao longo dos anos por vivido. Como filla da aldea afeita aos traballos comunais (coller no millo, pañar no toxo, botar as patacas…), rememoro nesas tres palabras o alento do traballo colectivo.

A LAGOA SOTERRADA

Na Biblioteca da Limia, do Museo de Vilar de Santos, hai un lugar asignado a unha nova voz creadora, a de Cándido Paniagua Pousa. Após O caderno de erros (Do Peirao 2018) chéganos 48 horas (Xerais 2020), novela cuxa trama traslada ás terras íntimas da nacenza. O escritor de Xinzo, que se dedica á docencia, gusta do formato da novela negra, mais con algunhas variantes significativas. Á súa paixón pola maxia da lagoa e polo misterio da cidade asolagada (a ausencia da auga grande é unha presenza constante) únese a querenza pola Historia que nos identifica e nos ampara. Por iso escribe para combater o esquecemento, a desaparición.

SOBRE AS ORIXES GALEGAS DO PORTUGUÉS

Acaba de vir a lume a quinta edición da obra Assim nasceu uma língua. Sobre as origens do português, de que é autor Fernando Venâncio, escritor, tradutor e antigo docente de lingua e cultura portuguesas en varias universidades holandesas. O libro recibiu o Premio de Ensaio Jacinto do Prado Coelho, da Associação Portuguesa dos Críticos Literários, por tratarse de “uma grande obra sobre a origem histórica e evolução da língua portuguesa”, escrita cun “amplo saber filológico que se cruza frequentemente com um humor inteligente”, que “conquistou leitores em Portugal e na Galiza”, e que “obteve um extraordinário consenso crítico, não só em Portugal, mas também na Galiza e no Brasil”.

EL ROBO DEL SIGLO: O POR E O PARA

O asalto ao Banco Río en Acassuso en xaneiro de 2006 supuxo un fito na cultura arxentina: un furado, un túnel, unha rede de sumidoiros e un botín de 20 millóns de dólares que mantiveron aos arxentinos pegados á televisión. Desde entón cancións, libros, artigos, e agora este filme, seguen a agrandar o mito. Un suceso extraordinario, tanto polo perfil non usual dos delincuentes e a planificación meticulosa do golpe, como pola simpatía que espertou a banda entre a poboación. Lembremos que logo do corralito do goberno de Fernando de la Rúa, a desconfianza nas entidades bancarias seguía moi presente na sociedade arxentina... En cal non.

IMPOSSÍVEL REGRESSO À FERIDA

No retorno de Raquel Miragaia à narrativa galega reconhecemos várias marcas presentes em obras anteriores: elaboraçom complexa das personagens e das relaçons humanas, perspetiva crítica, interesse polo mundo das mulheres e umha eficaz estética baseada na economia expressiva e em certa poeticidade. Mas também identificamos no romance traços relativamente inéditos, ou reformulados, que podemos sintetizar numha aproximaçom dos limites da auto-ficçom –muito em voga no período das últimas crises– e numha entrada mais penetrante nos territórios do trauma e da memória política, com base em repertórios próprios da narrativa de mistério.

O CHISPAS: UN MÚSICO CÓSMICO

As liñas iniciais de O Chispas (Xerais, 2020) son a folla de navegación desta historia “incríbel, pero real” protagonizada por un músico cósmico. Si, un músico cósmico e non un músico cómico, como di a xente que non é capaz de percibir a existencia doutros mundos posibles. Con esta advertencia ao lector, que é apelado decontino e incluso alcumado de chiribito e mexillón peludo, dá comezo un relato faiscante polo veloz decorrer duns feitos un tanto estrambóticos só na aparencia, pois unha ollada pousada recóbreos de significado.

UN TESOURO ESQUECIDO

Houbo un tempo en que un andaba preocupado porque non era quen de manter o pulso desa feroz carreira que hoxe en día libran os lanzamentos musicais. Como sobran as preocupacións polas cousas realmente importantes, un día chegas á conclusión de que é imposible ter orellas para todo o que satura as redes de música e, sen gardar as antenas, agardas a que a música que de verdade importa chegue a ti. Sempre chega. E moitas veces a ignorancia fai de mellor amiga e descóbreche algo que pasaras por alto por quen sabe que razóns, e gozas do vello como se acabaras de abrir un agasallo inesperado.

A ESTRELA DO ROCK QUE NINGUÉN COÑECE

Na contradición do título desta recensión agóchanse unha arela e á vez unha sospeita. A arela é deixar claro que nun mundo perfecto (canto aparece esta frase nos textos sobre Prophet!) o noso querido Chuck debería ser recoñecido como un dos mellores representantes do rock de autor de raíz norteamericana: fantástico guitarrista, cantante de personalidade inconfundible e escritor con excelente man para as palabras, hai moi poucos artistas do seu estilo á súa altura. As comparacións con Tom Petty abondan ao falar da súa música, pero Prophet é máis novo, criouse no tempo do punk e botou os dentes nos turbulentos Green on Red, así que carece desa tona satinada que facía de Petty un ídolo de masas. De aí a sospeita.

UN MAPA CLARIFICADOR

Sabemos que os mapas son obxectos moi útiles. Pero tamén sabemos que non son algo neutro: a representación do mundo non é igual coa proxección de Mercator que coa de Peters, por exemplo. Os grandes medios de comunicación debuxan cada día o seu propio mapa ideolóxico sobre o estado do mundo e un espectador atento debería facer con eses mapas un san exercicio de distanciamento: que proxección inconfesada están a usar?

NA OLLADA DO OUTRO

Lin a novela logo da insistencia de P, que con máis de 60 primaveras confesara quedar présa pola historia de Marianne e Connell. Rematei as páxinas cunha desidia tan brutal que sospeitei ter perdido a sensibilidade toda. Que The Guardian recoñecese o libro como un dos máis sobresaíntes do século XXI ficaría xeitoso como reclamo na faixa en papel, a min non me pillarían noutra. Logo comezou o resto do complot: a serie convencía a crítica e público, que aplaudía a historia intermitente destes dous mozos na Irlanda dos 2000.

MORDEDURA LÍQUIDA

Unha poética da enunciación asentada sobre un obxecto: a Nai. Unha Nai maiúscula e abstracta que é, tamén, unha nai minúscula e determinada. E desa nai ob-xectada e ob-xectiva asoma un Eu como significante dun suxeito suxeitado pola enunciación. Un suxeito, pois, unha suxeita suxeitada pola enunciación. Unha enunciación que é un longo soliloquio sen cesuras, construído con versículos, unidades de distinta dimensión, que asoman como brochazos dunha enerxía interior que non procura o poema senón o discurso.

DA EMOCIÓN Á RAZÓN

Liberto é a opera prima da compañía Marelas, coa que Tamara Canosa se amosa con éxito na faceta de directora. A peza aborda a eutanasia desde unha perspectiva dura e orixinal: a de Liberto, un bebé acabado de nacer para quen a vida é un sufrimento desde o primeiro batido do seu corazón. A perspectiva da nai, interpretada de xeito soberbio por Rocío González, permite á autora levar a obra cara a outros asuntos que a converten nun crisol de reflexións, irónicas e críticas, arredor da maternidade, a liberdade, a deshumanización do sistema sanitario e, sobre todo, a dor e a perda como motores de cambio na vida.

UN VIGO SUBTERRÁNEO E CORRUPTO

Manuel Esteban entrou de cheo na narrativa galega cando no ano 2016 lle foi outorgado o Premio Xerais por A ira dos mansos, ficción coa que o autor comezou a darlle vida ao inspector de policía Carlos Manso. Dous anos máis tarde volveu presentarnos as pescudas do personaxe en O meu nome é Ninguén (Xerais, 2018), novela na que, tras vinte anos polas beirarrúas da sociedade, o antiheroe fai do fracaso o seu sinal de identidade mentres investiga unha rede de pederastia.

ÉPICA DO DESNIVEL, CANTO ÉPICO DE MULLER

Crónica deste tempo de mulleres que erguen a voz e proclaman que endexamais xa ninguén llela poderá negar, Árbores no deserto (Galaxia 2020) é simultaneamente un poderoso canto épico erguido como homenaxe a once mulleres árbores que, desde Sojourne Truth, nada escrava nos últimos anos do século XVIII, ata a mociña Malala, hoxe apenas con 23 anos, teñen contribuído a desdesertizar o deserto que aínda habitamos.