Sábado 5, Decembro 2020
Home Cultura

Cultura

A ESTRELA DO ROCK QUE NINGUÉN COÑECE

Na contradición do título desta recensión agóchanse unha arela e á vez unha sospeita. A arela é deixar claro que nun mundo perfecto (canto aparece esta frase nos textos sobre Prophet!) o noso querido Chuck debería ser recoñecido como un dos mellores representantes do rock de autor de raíz norteamericana: fantástico guitarrista, cantante de personalidade inconfundible e escritor con excelente man para as palabras, hai moi poucos artistas do seu estilo á súa altura. As comparacións con Tom Petty abondan ao falar da súa música, pero Prophet é máis novo, criouse no tempo do punk e botou os dentes nos turbulentos Green on Red, así que carece desa tona satinada que facía de Petty un ídolo de masas. De aí a sospeita.

UN MAPA CLARIFICADOR

Sabemos que os mapas son obxectos moi útiles. Pero tamén sabemos que non son algo neutro: a representación do mundo non é igual coa proxección de Mercator que coa de Peters, por exemplo. Os grandes medios de comunicación debuxan cada día o seu propio mapa ideolóxico sobre o estado do mundo e un espectador atento debería facer con eses mapas un san exercicio de distanciamento: que proxección inconfesada están a usar?

NA OLLADA DO OUTRO

Lin a novela logo da insistencia de P, que con máis de 60 primaveras confesara quedar présa pola historia de Marianne e Connell. Rematei as páxinas cunha desidia tan brutal que sospeitei ter perdido a sensibilidade toda. Que The Guardian recoñecese o libro como un dos máis sobresaíntes do século XXI ficaría xeitoso como reclamo na faixa en papel, a min non me pillarían noutra. Logo comezou o resto do complot: a serie convencía a crítica e público, que aplaudía a historia intermitente destes dous mozos na Irlanda dos 2000.

MORDEDURA LÍQUIDA

Unha poética da enunciación asentada sobre un obxecto: a Nai. Unha Nai maiúscula e abstracta que é, tamén, unha nai minúscula e determinada. E desa nai ob-xectada e ob-xectiva asoma un Eu como significante dun suxeito suxeitado pola enunciación. Un suxeito, pois, unha suxeita suxeitada pola enunciación. Unha enunciación que é un longo soliloquio sen cesuras, construído con versículos, unidades de distinta dimensión, que asoman como brochazos dunha enerxía interior que non procura o poema senón o discurso.

DA EMOCIÓN Á RAZÓN

Liberto é a opera prima da compañía Marelas, coa que Tamara Canosa se amosa con éxito na faceta de directora. A peza aborda a eutanasia desde unha perspectiva dura e orixinal: a de Liberto, un bebé acabado de nacer para quen a vida é un sufrimento desde o primeiro batido do seu corazón. A perspectiva da nai, interpretada de xeito soberbio por Rocío González, permite á autora levar a obra cara a outros asuntos que a converten nun crisol de reflexións, irónicas e críticas, arredor da maternidade, a liberdade, a deshumanización do sistema sanitario e, sobre todo, a dor e a perda como motores de cambio na vida.

UN VIGO SUBTERRÁNEO E CORRUPTO

Manuel Esteban entrou de cheo na narrativa galega cando no ano 2016 lle foi outorgado o Premio Xerais por A ira dos mansos, ficción coa que o autor comezou a darlle vida ao inspector de policía Carlos Manso. Dous anos máis tarde volveu presentarnos as pescudas do personaxe en O meu nome é Ninguén (Xerais, 2018), novela na que, tras vinte anos polas beirarrúas da sociedade, o antiheroe fai do fracaso o seu sinal de identidade mentres investiga unha rede de pederastia.

ÉPICA DO DESNIVEL, CANTO ÉPICO DE MULLER

Crónica deste tempo de mulleres que erguen a voz e proclaman que endexamais xa ninguén llela poderá negar, Árbores no deserto (Galaxia 2020) é simultaneamente un poderoso canto épico erguido como homenaxe a once mulleres árbores que, desde Sojourne Truth, nada escrava nos últimos anos do século XVIII, ata a mociña Malala, hoxe apenas con 23 anos, teñen contribuído a desdesertizar o deserto que aínda habitamos.

TAMÉN HABÍA MULLERES NAS ORGANIZACIÓNS POLÍTICAS

A profesora universitaria Aurora Marco leva tempo pescudando na vida de mulleres que dedicaron tempo e esforzos á cultura e á política de Galicia cuxos nomes son descoñecidos por non figuraren na historia contada por homes. O material conseguido en arquivos, hemerotecas, bibliotecas e entrevistas persoais, permitiulle ir tracexando a biografía desas mulleres en artigos e libros. E son admirables as entrevistas a mulleres que participaron nas guerrillas contra o Goberno fascista.

A ANIMALIDADE COMO ALEGORÍA DA MENTE

Non é moi recorrente na literatura galega achegarse aos problemas mentais a través da ficción. Tres exemplos máis ou menos recentes poderían ser as novelas Dark Butterfly (Xerais, 2012) de Xina Vega, A lúa da colleita (Galaxia, 2013) de Anxos Sumai ou Carrusel (Galaxia, 2019) de Berta Dávila. A diferenza destes tres textos, a proposta de Teresa Moure con Sopas New Campbell (Cuarto de Inverno, 2020) xoga dun xeito moi efectivo coa dimensión alegórica arredor da animalidade que a autora utiliza para achegarse aos límites da mente humana e cos silencios que invaden un texto no que o lectorado ten que adoptar un papel necesariamente activo para que a novela sexa efectiva.

MÚSICA CELESTIAL

A primeira sensación canda a edición do segundo disco de A Girl Called Eddy é de estrañeza. Como é posible que pasaran dezaseis anos dende o seu debut, tendo en conta a boa acollida que tivo este? Amosando unha saudable capacidade de rirse de si mesma, o primeiro que se escoita no disco, antes de comezar a primeira canción, é unha voz que pregunta: Onde estiveches, rapaza? “A vida”, seica dixo nunha entrevista, “que voa sen que ninguén se dea conta”. Pode que Erin Moran, a muller que se agocha tras o nome artístico, dea a clave nunha das súas letras, a que fala de cargar co peso de toda unha vida de soños.

PINOCCHIO. DÁBAMO O NARIZ

Dado a coñecer internacionalmente con Gomorra (2008), adaptación da novela de Saviano sobre os tentáculos da Camorra, e aplaudido máis tarde por títulos como Reality (2012) ou Dogman (2018), Matteo Garrone estreaba traballo na pasada Berlinale: unha nova adaptación de Pinnochio. Nominada a 15 premios Donatello dos que acadou 5 técnicos, chegaba logo de semanas de confinamento ás pantallas do noso país a finais de setembro. Se impensable era o seu director, o actor barallado para o papel de Geppetto levaba tamén á sorpresa: Toni Servillo.

SE NON PODO BAILAR, ESTA NON É A MIÑA REVOLUCIÓN

Así respondeu a anarquista Emma Goldman aos que a increpaban por bailar nas reunións políticas e é que non hai nada máis libre que un corpo en movemento. La Ribot (Madrid, 1962) sabe empregar moi ben o seu coma un corpo intelixente que constrúe, desde a danza, un relato que dinamita as categorías. Armándose desde as marxes transgride os convencionalismos respecto ao público, o coleccionista, a improvisación, o espazo, o tempo ou o corpo, recodificando a ortodoxia da videoarte, a pintura ou a performance.

NON TRABALLARÁS

Hoxe en día é usual que se traspasen as fronteiras entre medios para adaptar obras dun a outro. Pasa continuamente entre a BD e o cinema, en ambos sentidos ademais. Adaptar sempre é un tema delicado, os cambios necesarios que se fan en guión, formato e intención autorial non sempre son ben entendidos ou recibidos polo público, máis aínda cando se trata de textos tan asentados no acervo cultural coma unha obra de Quevedo.

OS NÓS DE DALILA GONÇALVES

A inauguración da mostra de Dalila Gonçalves, o pasado día 17 de setembro, formou parte do evento Aberto, a primeira acción pública de A Contemporánea (Asociación de Galerías de Arte Contemporánea de Galicia). Catro galerías compostelás (Luísa Pita, Metro, Nordés e Trinta ―que expón á sempre interesante Pamen Pereira―), Marisa Marimón de Ourense, PM8 de Vigo e as coruñesas Moret Art e Vilaseco coordináronse para visibilizar xuntas a nova tempada. E tamén os novos azos que parece coller o sector grazas ás diferentes iniciativas civís, que contrastan co devalo dunhas institucións públicas totalmente desganadas.

O SABOR METÁLICO DA AREA

Colle unha o libro na man e todo son preguntas. Por que unha editorial madrileña? Intentaría a autora unha edición aquí? Sacaríaselle da cabeza só polos tempos de agarda posibles para un texto que quizais non conte cos reclamos comerciais acostumados? Ou pensando que a editora que tirou a súa anterior obra “narrativa”, Estaleiro, hoxe non existe? Logo abre, comeza, e atopa algo que non cadra certo coa idea que tiña de ler antes a Baceiredo. Aínda que fragmentario, hai un fío narrativo, personaxes, diálogos, mostras límpidas da lingua oral, un internamento na ficción, mesmo algún trazo biográfico. Aínda que nada, parece, da ubicua autoficción.

NADA É O QUE PARECE

Verónica e a vida… ¡Verónica é a vida! Ela é a protagonista da película: loitadora na pescuda da súa liberdade e opoñendo digna resistencia fronte a toda caste de agresións polo Poder. O escenario histórico do filme é unha plantación onde un colectivo de afroamericanos no curso da Guerra Civil norteamericana sofren o Poder, a barbarie, a explotación, de parte dun feixe de soldados confederados, sudistas; e, fronte a eles, opoñen unha intelixente resposta con Dignidade, resistencia, Revolución, que reproduce ciclicamente intentos de fuxida do campo que causan balbordo e desorientación entre os opresores e fan que se convertan en monstros uniformados sen escrúpulos á hora de tomar represalias.

O TREBÓN DA REALIDADE

A Historia non é feita soamente por historiadores. Eles investigan, van ás fontes, contrastan e, como fan os policías, emiten informe. Mais existen ficcionistas que tentan introducir o lector nun mundo verosímil dabondo. Hai narracións coladas á realidade, froito de escoitar testemuñas e revisar documentos. Tal é o caso da novela Través do trebón (Editorial Belagua, 2020). Algúns que imos vellos navegamos por ela entre coñecidos, persoas que mesmo influíron nas nosas vidas; que respectabamos como suxeitos épicos ata que Vicente Araguas nolas situou uns chanzos baixo o nivel máximo do podio.

O ABRAIO NA OLLADA DE ISAAC

Cen anos en tensión. Os de Isaac Díaz Pardo, que se nos foi de esguello un día en que a parda o colleu despreveñido. Contribuiu coma poucos a despresurizar o país, esa súa e nosa Galicia sobre a que os especuladores e cipaios -aos que tanto se referiu nos seus textos máis inconformistas- forzaron e forzan ciclos de doma e castración. Foise deixando referentes de revoltas aprazadas, de protestas reprimidas, de desafíos coutados...Para motivar o pensamento e a acción dos bos e xenerosos, máis alá do politicamente correcto. Foi o seu un permanente camiño de volta. [por Camiño Noia]

A CRÓNICA PROFÉTICA DA PESTE

Coa ficción narrativa de La peste (1947), deseñada con trazos de realidade na cidade de Orán en 194..., Albert Camus quixo facer unha alegoría do sufrimento físico e moral producido polo nazismo e a loita da Resistencia, de todas as resistencias contra calquera tiranía, convidando a reflexionar sobre as actitudes individuais e colectivas dunha poboación en situación de conflito. «Je veux exprimer au moyen de La Peste l’étouffement dont nous avons souffert et l’atmosphère de menace et d’exil dans laquelle nous avons vécu. Je veux du même coup étendre cette interprétation à la notion d’existence en général.

CITA EN SAN ANDRÉS DE TEIXIDO

Un virus percorre o mundo: o virus do capitalismo. E a crise provocada pola pandemia da covid-19 ten causa e é consecuencia do capitalismo. Neste libro o filósofo esloveno propón unha reflexión, de urxencia, e un debate imprescindíbeis ao redor dos cambios sociais que se están a dar e do rumbo que queremos pórlle ás nosas vidas e sociedades para que estas (e outras) catástrofes non se produzan cada vez máis. Grazas á tradución de Carlos Aymerich e ao labor editorial de Galaxia contamos coa obra de Žižek en galego, case de forma inmediata ao orixinal en inglés e simultánea á castelá.