Martes 15, Xuño 2021
HomeCultura

Cultura

A MÚSICA COMO REFUXIO

Houbo un momento en que parecía que os deuses do pop puxeran a súa man sobre os ombros de Teenage Fanclub, catro mozos escoceses que soaban como unha enfeitizante combinación da enerxía desleixada do seu tempo, a época de Nirvana, e a capacidade para a melodía, as harmonías vocais e as guitarras cantareiras de The Byrds. Discos como Grand Prix ou Songs from Northern Britain rebordaban cancións perfectas no seu clasicismo contemporáneo, pero nunca chegaron a dar o paso ao éxito masivo.

MEMORIA DE QUEER

Daniel Amarelo, o coordinador, destaca no prólogo deste libro a importancia de que a editora de referencia no ámbito do reintegracionismo nos agasalle esta conversa queer para tecer unha casa común. Un lugar de encontro polifónico e plural que convida a sumarnos ao compromiso cos dereitos lingüísticos e ecolóxicos desde a diversidade sexo-xénero. O texto componse de seis apartados nos que se incorporan vinte colaboracións, todas elas relevantes para comprender, como sinala o propio título, as representacións, os desexos e as historias LGBTIQ na Galiza.

FRONTE AO NAUFRAXIO

De entre todas as ensinanzas que nos trouxo 2020 quizais destacaría, por riba das demais, a da fraxilidade e a do imprevisto. Cando todos os nosos plans e as expectativas dunha vida que coñeciamos se romperon en miles de anacos, tivemos que aprender a vivir co inesperado, coa perda e coa rotura. Como se dunha artista do kintsukuroi se tratase, Berta Dávila reconstrúe eses fragmentos a través do fío de ouro no que se convirte Illa Decepción, premio de narrativa breve Repsol 2020.

SENTIMENTAL: O RISO NO ANO DAS FIESTRAS

Foi un ano tan estraño, de proxectos en suspenso, de iniciativas adiadas, que as fitas que chegaban ás salas e reunían a un público fiel na cadeira deberían gabarse como pequenos milagres. Isto non exime que a selección das candidaturas dos Goya entregados a comezos de marzo fose tan anodina coma desacertada (o das 13 posibilidades de Adú, de Mediaset, é para repensalo todo).

A ESCALA LITERARIA

Non son enxeñeiro agrónomo, pero entendo que agricultura intensiva é a que busca ampliar a superficie de terra cultivada, aumentar a produción co uso de maquinaria, innovación tecnolóxica, praguicidas e fertilizantes químicos, o cultivo baixo plástico de temperatura controlada e varias colleitas, monitorización informática, uso de big data e mesmo drones con sensores que permiten optimizar cada parámetro do proceso, ata a última pinga no rego, ou determinar os tempos de poda e colleita, sen esquecer a busca de novas vías de comercialización e novos mercados, etc. O nivel absoluto deste tipo de explotación é a agricultura hidropónica, que prescinde por completo da terra. [Un artigo de Xurxo Borrazás]

IMAXINAR O RETORNO

A emigración é un dos temas máis recorrentes, por non dicir manidos, da literatura galega. Disto non hai dúbida. Sen embargo, Para toda a vida (Aira, 2020), a nova novela de Eva Moreda, achégase ao xénero dun xeito xa non só brillante senón tamén necesario dende un canon literario que amosa signos de esgotamento e que demanda novas perspectivas e posicionamentos ao falar de emigración e/ou retorno.

PEPE PAZ: MEMORIA DUN PEDAGOGO ACTIVISTA

Vai ser soterrado esta tarde no cimiterio de A Corna, onde nacera hai 76 anos. Vaise Pepe Paz, pedagogo e profesor de tantas xeracións de mestres, estudoso da personalidade e a obra de Tagore -deixa unha biblioteca sobre o nobel indú de preto de 30.000 volumes, que el ofrecera xenerosamente á cidade das Burgas-, activista cultural e cívico durante décadas no Ourense dos de Nós, dando vida ao cineclubismo e poñendo en valor nas xa históricas Xornadas do Cine a idea e necesidade dun cinema galego. Reproducimos a entrevista que Luís Álvarez Pousa mantivo con el o pasado mes de xaneiro, publicada na revista Tempos Novos de febreiro.

ISAAC NA MEMORIA

Xosé Ramón Fandiño, colaborador próximo a Isaac nos seus últimos anos, xa participara como comisario, xunto con Gloria López López, na excelente exposición Con Galiza sempre no horizonte. Camilo Díaz Baliño e Isaac Díaz Pardo en Compostela, organizada polo Ateneo de Santiago e a USC en 2018. Algúns dos datos biográficos que se recollen nesta Memoria do compromiso xa foran adiantados no catálogo daquela exposición.

A LUZ ENTRE AS TEBRAS

Hai novelas que turran por nós dende o fondal das tebras para arrincar da noite máis moura avelaíñas de luz. Son documentos do horror, radiografías da vesania humana e da iniquidade que as persoas somos quen de desatar. Tamén si, a testemuña inequívoca da nosa capacidade para sobrevivir a todo, para sobrepoñernos e seguir a camiñar malia as máis feras adversidades, a confirmación de que o espírito de superación e a resiliencia son infinitas en nós.

UN CEO POBOADO DE PAXAROS NEGROS

Este é o terceiro tomo da triloxía familiar de Martín, que comenzou coa historia dos pais en Las guerras silenciosas (2014) e continuou en Jamás tendré 20 años (2017) coa dos avós. Agora completa o percorrido interxeracional e familiar polos últimos noventa anos da historia de España coa súa propia adolescencia. Unha obra magna non só polo percorrido temporal senón, sobre todo, polo emocional, pola catarse vicaria que pode (e debe) significar.

UNHA PONTE ENTRE O ANTIGO E O NOVO

Non hai ano no que o pasado non nos dea unha sorpresa. Semella que aínda queda música por descubrir non só ao afeccionado medio, senón incluso ao especialista máis dedicado. Non importa que os arquivos das discográficas e os caixóns de discos esquecidos veñan sendo escrutados durante décadas por ducias de buscadores de tesouros ocultos, cun empeño e atención digna dos investigadores da vacina do Covid 19.

[IN MEMORIAM] XOSÉ RAMÓN BARREIRO: “A NACIÓN NON SERÁ, XA É”

O pasado día 17 morreu Xosé Ramón Barreiro Fernández na Coruña. Tiña 84 anos. Un renovador da Historia de Galicia e un galeguista cívico. Nos anos 70 rompeu moldes con dúas monografías pioneiras, unha sobre o carlismo galego, outra sobre o levantamento de 1846 e as orixes do galleguismo. Tamén sobre o liberalismo galego e a personalidade de Murguía. Recuperamos unha entrevista con el publicada no 2006 en Tempos Novos, cando ocupaba a presidencia da RAG.

ADENTRARSE NO ESPELLO

Na etimoloxía da palabra Interna cabe sinalar ese in-, por oposición a ex-, que sinala unha perspectiva centrípeta con respecto ao suxeito, e se pensásemos no -a final non como un feminino senón como o plural latino, entenderíamos Interna como un conxunto de entidades que pertencen ao interior especular dese suxeito.

UNHA INFLORESCENCIA SOLIDARIA

Cajamarca é unha localidade do Perú. Son varias as teorías sobre a súa etimoloxía: se cadra ten relación cos cactos; se cadra, coa característica de ser unha poboación xeada; se cadra remite a Catequil, deus do raio. Cajamarca é tamén un topónimo que nos congrega nesta ocasión arredor dunha iniciativa solidaria: Antela Editorial vén de dar ao prelo dous volumes de literatura infantoxuvenil —Soños de Cajamarca, en galego, e Sueños de Cajamarca, en castelán

DO IDIOMA E DO CORPO

Despois de A oseira (2016, Chan da Pólvora), despois de Tres estudos para un poema da cidade (Galaxia, 2018), Antón Blanco gaña o Premio de Poesía Eusebio Lorenzo Baleirón no ano 2019 e a través dese galardón chega ás nosas mans, en edición de Chan da Pólvora, Voz do arqueiro. Adentrarse na escrita de Antón Blanco supón, unha vez máis, aceptar un exercicio lector ben intenso, preparar o corpo propio, as palabras propias, para fundirse coa linguaxe do autor, co seu universo.

EXTRAVÍO E CALIGRAFÍA

Desde aqueles libros iniciais dos anos noventa, o autor leva máis de trinta anos de escrita fecunda e modulada por un estilo propio, por veces difícil de situar, mais que responde ás expectativas dun galego cidadán do mundo, atento á súa contemporaneidade, que fixo da escrita na lingua do seu país un modo de vida e de manifestación do propio crecemento e, tamén, de rigor co compromiso ético debido.

CORPO DE AUGA QUE ILUMINA

Arribou hai pouco ao noso atlas literario Mar de mazá, un libro que, desde o mesmo envoltorio, suscita ganas de triscar polo encanto da cor verde pastel, da suavidade das tapas, dese título tan sonoro con ese característico son interdental; tamén, por suposto, por esa rapariga/leucoíña/boneca Gorjuss que emerxe na cuberta cunha estrela por ollo e un sombreiro no que se xuntan peixe, barco e mar. Ben doado resulta, xa que logo, disporse á travesía.

O XENIO DA LINGUA

Tendo en conta que o verbo fabulare en latín é o étimo do que provén o noso falar, compréndese que o termo fábula poida ser empregado para aquilo que os gregos chamaron logos, o falar, o expresarse, a palabra meditada e razoada e, por tanto, a razón.

DO PAI E O PATRIMONIO

A novela de Rexina Vega  preséntase nunhas condicións enunciativas moi particulares. En primeiro lugar polo ton elexíaco que envolve toda a atmosfera e a reiterada apóstrofe ao pai morto como trazo de confesionalidade. Construída na súa primeira parte en unidades capitulares curtas, que van desde unha a catro páxinas, que logo se alongan na segunda parte, manifesta un dominio do ritmo narrativo que semella estar calibrado no interese crecente do lectorado pola historia.

BUFFET DE POESÍA

Ninguén morreu de ler poesía. Certo. Aínda non se ten descrito caso ningún, até o momento, na literatura científica especializada. Porén está demostrado xa que abundan os zombis nas nosas rúas por falta de contacto ningún cun verso, cun poema; hai moita xente á que se lle ten diagnosticado alerxia ás rimas.