Martes 27, Setembro 2022
HomeCultura

Cultura

LITERATURA REFRESCANTE

Sempre resulta dificultoso orientarse entre as augas bravas das novidades editoriais, un torrente tan caudaloso que provoca que ás veces traballos literarios de gran interese pasen desapercibidos. Dende esta sección (que terá continuidade cada tres meses tamén na edición impresa de TEMPOS NOVOS) tentaremos rescatar algúns deses títulos que, cremos, merecen máis de atención da recibida. Unha selección refrescante contra a calor estival.

[CINEMA] O DESENGANO MILLENIAL

Julie é unha moza que se aproxima perigosamente á trintena. Sempre tivo un enorme potencial, pero xamais foi o suficientemente constante como para aproveitalo. A súa vida transcorre entre a ameaza constante dos imperativos sociais vinculados á madurez (estabilidade laboral, formar unha familia...) e a súa incapacidade para atoparse a si mesma e unha insatisfacción vital crónica. É dicir, Julie é un estereotipo millenial.

FLORENCIO DELGADO GURRIARÁN. Retrato en claroscuro

O pleno da Real Academia Galega acordou renderlle homenaxe neste 2022 á figura de Florencio Delgado Gurriarán. As razóns nas que baseou a súa decisión foron: o seu “labor literario e activismo político e cultural”, que se entendeu “constitúen un dos capítulos máis destacados das letras galegas da diáspora”; a celebración dun “excelente poeta que foi cultivador dun galego enxebre, característico das terras de Valdeorras”; e a posibilidade de homenaxear, a través del, “a Galicia do exilio republicano en México, país onde o propio Delgado Gurriarán e outros colegas desenvolveron iniciativas sobranceiras que mantiveron vivo o facho da nosa identidade”. [Un artigo de Armando Requeixo]

[ENTREVISTA] LUZ PICHEL, autora de “Alen, alén”

Luz Pichel ten novo libro, un libro raro, como todo os anteriores, un poemario que supón un novo chanzo nese espazo que ensaia para reescribilo todo, e diferente. Apenas se temos exemplos dunha radicalidade como a dela na poesía actual. Luz decide situarse no lugar incómodo da fronteira e transitar sen medo as zonas de conflito, entendidas como ela mesma di, como lugar de discusión e de busca dalgunha maneira de verdade. Luz atrévese a facer entrar no poema a nosa realidade mestiza, ousa pór o dedo na chaga das violencias que constitúen a nosa identidade e tamén, e por iso mesmo, dános armas para a emancipación.

[ENTREVISTA] MARCOS NINE, director de cine

“A virxe roxa”, último filme de Marcos Nine, reconstrúe a utopía imaxinada por Aurora Rodríguez para a súa filla, a célebre Hildegart, educada para converterse en modelo de muller emancipada. Enfiando entrevistas con secuencias de películas moi diversas daqueles anos 20 e 30 a través dunha voz en off, ármase este artefacto fílmico que vén de gañar o premio Mestre Mateo ao mellor documental. [Por Fernando Redondo]

TEORÍA DA FICCIÓN, ARTE DA REALIDADE

Non hai arte sen teoría, di o tópico clásico. Da mesma maneira que non hai teoría sen arte, poderíamos retrucar. Ou mesmo que arte e teoría poden mostrarse como unha única cousa, como un continuum sen solución. Ou que a realidade sempre supera á ficción, insiste o argumentario tópico, como se a realidade fose outra cousa que unha ficción.

UN PERFIL EMIGRANTE AFASTADO DO CLIXÉ

Emigración e Galiza é un binomio inseparábel desde o século XVIII, cando os primeiros galegos marchaban a Castela ou Andalucía para traballaren como xornaleiros. Os últimos douscentos anos levaron a máis dun millón e medio de galegos e galegas a espallarse polo mundo. Lonxe de que a sangría que supón a emigración cesara, esta tense mantido máis ou menos activa ao longo dos últimos corenta anos, tanto é así que na última década Galiza xa perdeu case douscentos mil habitantes.

[REPORTAXE] VIAXE ÁS BIBLIOTECAS PÚBLICAS

Hai 12 anos, TEMPOS NOVOS dedicou unha ampla reportaxe á situación das bibliotecas públicas en Galicia. As conclusións eran desoladoras, salvando apenas dúas excepcións: a rede bibliotecaria municipal de A Coruña e o sistema bibliotecario de Oleiros. Parece oportuno volver agora sobre o tema, co obxecto de comprobar que cambiou no tempo transcorrido. [Unha reportaxe de Miguel Vázquez Freire]

[ENTREVISTA] HENRIQUE MONTEAGUDO, sociolingüista, catedrático e académico da RAG

Henrique Monteagudo Romero (Muros, 1959), académico de número da RAG, catedrático de Filoloxía galega da USC, sociolingüísta, atendeu a nosa demanda para conversar sobre a súa última obra publicada, un volume de máis de setecentas páxinas, en que verte unha parte considerable do seu saber e do seu oficio como intelectual e escritor, e sobre as tensións e o devir da lingua.

GALIPEDIA E WIKIPEDIA: OUTRO MUNDO DIXITAL É POSIBLE

Xusto este ano cúmprense os vinte anos do nacemento da Wikipedia (o 15 de xaneiro de 2001 en inglés, e o mes de agosto de 2003 en galego á Galipedia), antes de que remate o 2021 parece xusto reflexionar brevemente sobre un fenómeno cultural sen precedentes. Máis aínda se constatamos a súa ausencia de mercantilización (publicidade, cotas) e o traballo colaborativo de milleiros de voluntarios en todo o mundo. Un esforzo que actualmente se sitúa como o 13º sitio de internet máis visitado. [Un artigo de Albino Prada]

O TSUNAMI TANXUGUEIRAS NON ENCAIXA NA MARCA ESPAÑA

O sucedido en Benidorm cun xurado que forzou a sabendas -que boicoteou- a descalificación de Tanxugueiras como representante de TVE en Eurovisión, malia ter conseguido a máxima puntuación do voto popular, fai que o articulista e autor do blog libertadxxi.com o interprete como unha clara demostración de non teren asumido as elites españolas a diversidade cultural e lingüística do Estado. [Un artigo de Enrique Sáez Ponte]

UNHA CASA COMO METÁFORA

Diego Ameixeiras logrou nestes últimos tres lustros referenciarse como un dos narradores galegos máis coñecidos. Cada novo título seu esperta expectación e as súas historias teñen fidelizado un continente lector que o segue con aplauso.

PAÍS SEN CIDADES, CIDADES SEN PAÍS

Antón Baamonde declara que a idea central do seu último ensaio Unha nova Olanda trata de argumentar que Galicia e o Norte de Portugal teñen que atopar o seu oco, xerar unha masa crítica sen a cal corren o perigo dunha desertización demográfica, dun progresivo declive social, humano, cultural e político.

POLÉMICAS DO ANO DA PERA

Xavier Alcalá autoeditou (valéndose da plataforma de Amazon) Tertúlia revisitada, novela na esteira de Tertúlia (1985) que o autor modificou moi profundamente e que xa se publicara en liña, por capítulos, nas webs de Praza Pública e Palavra Comum. A obra é, fundamentalmente, un exercicio metaliterario que lles será unicamente interesante aos seguidores do escritor.

PAROUSSIA

Un presente continuado como forma de re-presentación. Unha enunciación que escasamente menciona o pasado e concibe o poema como paroussía, esa certeza de que o presente se presenta e o lugar ten lugar. O verso concibido como unha frase pequena que non se alonga en versículo senón en prosa, en prosa lixeira. E unha poesía en que a linguaxe primaria non é a verbal/escrita senón a da evocación e do imaxinario. Unha sorte de minimalismo conceptista.

[ENTREVISTA] XESÚS FRAGA, PREMIO NACIONAL DE NARRATIVA.

O Ministerio de Cultura vén de concederlle ao escritor e xornalista Xesús Fraga o Premio Nacional de Narrativa pola súa novela Virtudes (e misterios), editada por Galaxia. "É un texto que desprende amor e veneración, pero tamén necesidade e beneficio ao nos achegar a razón que levou a Virtudes, protagonista da novela, a separarse de tres fillas para emigrar soa a Londres na segunda metade do século pasado", dicía María Alonso, a entrevistadora e crítica, ao introducir a conversa co autor publicada o pasado mes de xuño na revista Tempos Novos.

JÁCOME, BALTAR E SIMONE WEIL EN OURENSE: O IMPORTRANTE É NON EXLICARSE

Pe(n)sar a(s) cultura(s) (memoria para esquecer a historia), pensaracultura@gmail.com, é o título das primeiras xornadas culturais que se celebraron en Ourense co carimbo do colectivo Emerxencia Cultural, entre o 24 e o 25 de setembro. Curadoría colectiva, congreso e anticongreso. Chamamento e petición de axuda: un xeito de amosar que a cultura non ten dono, aínda que o amo –o fillo do cacique Baltar, neste caso- sexa un dos principais pagadores de cultura da península ibérica, en relación ao seu orzamento.

DA (IMPOSIBLE) UNIDADE DOS IMPERIOS

No mesmo lema, tantas veces repetido, do franquismo, “una, grande y libre”, había varias contradicións implícitas que non sempre foi doado resolver. Como facer canxar a unidade coa grandeza, a unidade coa liberdade, etc. Así que nos afáns de restauración do imperio, propósito simbólico que nunca se logrou, toda vez que o imperio foi minguando máis e máis, xurdían dúbidas que non precisaban ser públicas para formaren parte da debilidade ideolóxica do propio rexime.

A CARNICERÍA DA GUERRA NUNHA VILA DA RIBEIRA SACRA

Xabier Quiroga, o autor de O baile dos estorniños, debutou na narrativa galega no ano 2002 con Atuado na braña, unha peza de ficción á que seguiu un monllo de novelas como Era por setembro, O Cabo do mundo ou Izan o da saca. Novelas nas que o autor mestura realidade e ficción e certas investigacións detectivescas.

A COR DO PENSAMENTO E A DOR DA MELODÍA

Definamos a poesía como un campo que percorre un electrón entre catro polos de magnetismo: o sentimento e o pensamento, por unha banda; a música e a pintura, pola outra. O electrón pode moverse libremente mais nunca saír do campo porque a súa razón de ser non é outra que a representación, i. e., dar conta da presenza deses polos no interior dunha conciencia nun proceso de existência, sen chegar nunca a fundirse con eles nin integralos totalmente.