Domingo 31, Maio 2020
Home Cultura

Cultura

UN DOCUMENTO HISTÓRICO SOBRE O `DIA DAS LETRAS GALEGAS´ E A REAL ACADEMIA GALEGA

A iniciativa de Paco del Riego ten agora un consenso pleno. O `Día das letras galegas´ acabou institucionalizado. O propio Fraga Iribarne, zorro vello, aproveitouno para poñerse a medalla galeguista proclamándoo día non laborable no DOGA (na liña da estratexia que se marcara cando, ao entrar en Raxoi arroupado por unha gaiteirada, se percatou da necesidade de conciliarse cos vellos galeguistas, aos que perseguira desde o ministerio de Información e Turismo franquista).

CORPOS SORPRENDENTES

Traballar desde a incomodidade é o reto que se propón esta compañía de recente creación, integrada por persoas cunha importante experiencia na interpretación circense. Unha incomodidade baseada na experimentación dunha linguaxe escénica diferente, que non pretende ser a do circo pero lembrar a ela, que non desexa ser a da danza pero si achegarse ao seu tratamento do corpo en escena, e que non quere ser teatro pero apela aos temas que trata o teatro máis contemporáneo, a saber, a confusión dos xéneros (outro lugar incómodo) e a ruptura coas convencións que xera unha incómoda liberdade individual e colectiva.

HIGH FIDELITY: VINILOS E FUXIDAS

Esgotados os usos e costumes dos 80 como referentes en todo tipo de  revivals, semella chegar a quenda dos 90: botar man da nostalxia e de recordos sospeitosamente esquecidos para revisitar temas, nomes e gustos culturais da derradeira década do século XX. Os principais destinatarios (e consumidores en potencia) deste rexurdimento serán os que foron mozos e mozas naquel tempo. Hai quen tenta incluír neste fenómeno a nova adaptación de High Fidelity, mais as chaves da serie de televisión son distintas.

HORIZONTES DA CIDADANÍA

É este un libro que reúne vontade divulgadora e reflexión crítica. Pola primeira, o lector atopará unha concentrada información sobre as principais ideas que orientaron o pensamento político occidental, desde Platón ata Sloterdijk, Nussbaum, Rancière ou Butler; pola segunda, convídanos a acompañalo na súa aventura intelectual, recoñecendo as súas dúbidas diante das radicais aporías que a complexidade das sociedades contemporáneas acaba opoñendo ás solucións que a teoría política viña, e vén, propoñendo.

MANFRED

No CGAC pódese visitar unha exposición dedicada ao artista Manfred Gnädinger, coñecido coma o Alemán de Camelle. Na praciña de entrada ao museo, dispúxose unha reprodución da súa casa-taller. No recibidor, un mostrario da súa obra. E no piso inferior, o seu proxecto de “Non-Posible Museo” e mais un documental sobre a súa vida e obra. A exposición leva o nome do seu museo imaxinado e insistentemente reclamado ás institucións. Museo [Do Ermitán] Man está comisariada por Andrea Serodio, responsable en Camelle do Museo Man, inaugurado máis dunha década desde a morte do artista.

A SUTURA COMO CONSTATACIÓN DA FERIDA

Para compoñer a miña lectura de Sutura, de Vanessa Glemsel, gustaríame falar, en primeiro lugar, do xogo, e isto apelando a un dos paratextos que acompañan o libro editado por Urutau e marabillosamente ilustrado polo artista Davida e que, unha vez rematado o poemario, nos aclara o instrumento que perpetrou a ferida posteriormente cosida no corpo. Refírome á dedicatoria: ás nenas que xogaban con coitelas. Lembro unha conversa que tiven a sorte de manter co poeta chileno Raúl Zurita, en que expresou que se a poesía é un xogo, ese xogo sería o da ruleta rusa.

UN LIBRO VELLO E NOVO

Dúas décadas van desde a publicación daquel sorprendente O estadio do espello (2018), escrito por María do Cebreiro cun corazón novo do trinque, como deixara dito Cunqueiro, até o seu polo de agora último libro, Soños. Arquivos. Cartas (2018). Ao longo de todos estes anos a súa poética foi medrando a ritmo intenso e constante, nun tránsito que fixo parada en rexistros diversos que en todos os casos comparten a rotundidade do verso e unha suxestiva precisión verbal.

VIAXANDO POR ESTRADAS SECUNDARIAS

Se hai alguén capaz de tecer un fío imaxinario que una a Eça de Queiroz, Raymond Carver e Boris Izaguirre, ou a Atahualpa Yupanqui, Buddy Holly e Rubén Blades, ás dúas Rosalías, a de agora e a De Castro, ou alguén que sexa quen de saltar das estradas de Terra de Montes a Cabo Verde pasando polo barrio de La Elipa, ese é Víctor Aparicio Abundancia, un tudense que leva máis de media vida vivindo fisicamente en Madrid e viaxando musical e mentalmente por medio mundo.

DIARIO DUN ENTERRO, O ABURRIMENTO DOS VELORIOS

A novela, máis ben nouvelle, é un diario de catro xornadas dividido en dezasete capítulos onde Xacobe, un trasunto do propio autor, conta, en primeira persoa e tempo verbal presente, as súas vivencias logo de saber que o seu avó materno morreu tras esvarar na bañeira. A viaxe de Barcelona á ficticia Eiradona, o contacto coa familia e a casa natal, os ritos da morte e o retorno a Catalunya son os tempos e espazos da obra.

O PESADELO XUDEO ALÓ DO TELÓN DE ACEIRO

Vén de editarse hai poucos meses o integral que recompila a excelente BD debuxada e guionizada por Vittorio Giardino, un autor italiano cun estilo moi próximo á BD franco-belga máis académica. A historia, ambientada na Checoslovaquia da posguerra, comeza coa detención do pai de Jonas Fink, nese momento un adolescente de doce anos, por conspirar contra o estado. A partir da detención e encarceramento do proxenitor, a familia, xudía e burguesa, comeza a vivir nun pesadelo.

FRANKESTINAS QUE SOMOS NOSOUTRAS

Prometeu e Pandora são duas personagens ligadas polo tenso fio da ira dos deuses. Prometeu teve piedade dos humanos. Foi essa a sua ofensa. Escutar o clamor da injustiça e reagir. Subiu ao Monte Olimpo, roubou o lume, e mostrou às simples mortais a técnica de fazer isca com uma pedra, com dous garabulhos. Fora a magia. Fora o medo e o temor. Fora a necessidade do rezo, da oferenda, do sacrifício.

ANIMAL FARM

Coma aquel Bill Murray de Lost in Translation, o vello león experimenta a soidade na habitación dun hotel estranxeiro, Rabat, ano 2009, Consello Internacional do Foro Social Mundial. Fuxindo da terapia de grupo dun BNG traumado pola perda da Xunta, refuxiouse, como vén facendo xa desde hai uns anos, na loita altermundista, un foro onde sentirse escoitado, un lugar onde fuxir do isolamento político, un oasis no deserto seco da loita electoralista.É esta unha viaxe ao Xosé Manuel Beiras máis íntimo, a persoa por tras da personaxe, un Beiras que se intúe canso nesta compilación de escritos anteriores a 2011 e orixinalmente publicados no extinto “Galicia Hoxe”.

O LEITE NA BOCA

Poucas veces un poema abre tan bonitamente un libro. Poucas veces un prólogo tan axeitado coma o poema primeiro de Irmá paxaro de Tamara Andrés en relación ao libro. Desprégase desde esta primeira páxina a lectura dun relato atravesado por un poema que non o deixa acabar de ser relato coma se constantemente lle quixese trabar a boca á referencia que o sustentaría. Un poema, dixen. Penso que o libro enteiro ben se pode entender como un poema único aínda que fragmentado. É constante, e belísima, esa tensión entre o que se quere contar e o que non se deixa, porque sobre a liña do relato prevalecen unha vontade expresiva e reflexiva e outra vontade de traballo coa linguaxe que pertencen ao mundo propio da poesía.

NOVELA MATRIOSKA

A escrita de Pura Salceda é sistemicamente irredutible, xenericamente múltiple e identitariamente mestiza. Soña en galego, pasea en catalán e toma o sol en castelán. Esperta narrando o amencer, teatraliza as horas de mantel e descóbrese poeta lunar. É chamaquita na lembranza, noia cosmopolita en mil xeiras e boborense cordial a tempo completo. Tan singular circunstancia defínea como unha creadora plural, de talento amalgamado e orixinalidade mestiza, o que a faculta para transitar territorios literarios para os que ben poucos teñen pasaporte, pois ela é transfronteiriza por definición. 

VIDAS CRUZADAS

Foi no ano 2010 cando Manuel Portas debutou na narrativa galega cunha novela de amplo percorrido, Denso recendo a salgado. Seguiron outros cinco títulos e  algúns dos premios máis importantes do sistema literario galego, recoñecementos a unha calidade, que medra, porén, en cada nova peza, como podemos observar en Por puntos, Premio Blanco Amor 2018. Por puntos é unha novela coral, un retrato de tipos humanos esnaquizados polas circunstancias da vida que se reúnen nun cursiño as fins de semana para recuperaren os puntos do permiso de conducir.

O NOME EXTREMO DE XINA VEGA

Vou referir-me a este romance como ND. Existem outras causas para o acrónimo, mas agora apenas me interessa a sua etimologia, do grego ákros, extremo, e ónoma, nome. E ND, de Xina Vega, tenta nomear o extremo. O estilo é contundente; a temática selvagem; estamos perante um romance fora de géneros e de modas, que teima em tirar à luz algo turbo, pavoroso. Ao passarmos as páginas, sentimos como se o papel tivesse dentes. ND corta e corta-nos. Por dentro. As personagens habitam a mais absoluta solidão. Não importa se estabelecem algum tipo de relacionamento −uma conversa, sexo−; neste universo claustrofóbico comunicar com o outro é uma ilusão. Apenas é possível penetrar e ser penetrado durante um instante, sem sonhos de permanência.

VIR A MENOS: O PARADIGMA POR VIR

Vir a menos combina dúas normas do galego, a oficial e a internacional, no literario prólogo de Teresa Moure que abre o libro, e dá gusto como ás veces podemos ir para adiante, en lugar de seguir camiñando cara atrás. O que se desenvolve no texto é unha crítica á tradición de pensamento occidental seguindo a proposta conceptual de Vattimo, que valora a flexibilidade ontolóxica e epistemolóxica, a maleabilidade nos seres e no coñecer. Deixar de pretender explicar o mundo cunha posición dominante pode axudar a mudar o paradigma, o marco no que non só entendemos o mundo, senón no que actuamos. Teoría e práctica relaciónanse.

A ABELLA NAMORADA NOS CAMPOS DE AMHERST

De Emily Dickinson (1830-1886), unha poeta universalmente recoñecida, só tiñamos en galego algúns poemas espallados en revistas. E foi grazas a unha estadía da profesora Dahlgren na universidade de Amherst (Massachusetts), cidade onde naceu e viviu a poeta americana, que hoxe dispoñemos dunha boa antoloxía. Inducida pola emoción da lectura dos manuscritos, que a poeta deixou inéditos, a profesora viguesa acorda preparar unha escolma en galego coa colaboración do poeta Forcadela.

A HISTORIA DUN CRÍTICO SAGAZ

Seguimos a precisar, dende a nosa lingua, ensaios coma este Da Carapuchiña ao señor Lamote. Clásicos da literatura para a infancia e a mocidade en lingua galega de Miguel Vázquez Freire. O volume analiza diferentes contos (de Carapuchiña a Brancaneves) e distintos autores de literatura infantil (Andersen, Stevenson, Dickens, Barrié, Roald Dahl ou Neira Vilas, entre outros) que posúen versións ou obra en galego.Faino, ademais, cunha honestidade implacable: porque se para algo debe servir este volume debe ser para axudar ao lectorado a discernir os motivos de que certos textos perduren na nosa memoria colectiva e outros non.

O QUE ARDE: INVERNO, PRIMAVERA, VERÁN…

Non é difícil unirse á ledicia, á entrega comunitaria, ante o último traballo de Oliver Laxe. O percorrido por festivais e galardóns viña asubiando un tremor de beleza que puidemos experimentar ante a pantalla, xa desde o preludio hipnótico deses bulldozers limpando terreos de eucaliptos. Transitamos desde as luces da estampa nocturna até o lume das secuencias finais para, a través desa circunferencia, contemplar, nun exercicio que nos devolve a ollada precisa, observadora e pausada, a vida na montaña lucense.