A morte do Papa Francisco abriu un breve e intenso período de transición, culminado coa elección de León XIV, que a xente corrente, coa entregada complicidade dos medios de comunicación, converteu nun espectáculo de curiosas semellanzas coas xornadas previas do festival de Eurovisión, esa inofensiva apoteose do nacionalismo banal.
Cruzáronse apostas e mantivéronse animados debates de sobremesa nos que se ponderaban, non se sabe moi ben nin como nin por que, as posibilidades dos candidatos a chegar a Papa. Nomes de cardeais, probablemente hoxe xa esquecidos fóra da súa estricta burbulla profesional, como Parolin, Tagle ou un ao que chamaban O africano, compartiron por un curto espazo de tempo protagonismo con luminarias do firmamento mediático como Trump e Lamine Yamal. Nas linguas das xentes andaban expresións como cónclave, fumata branca e habemus papa (sic) e mesmo algunha vez escoitei a verba novenalia na boca dalgún ocasional e un pouco snob indagador do léxico pontificio. Pero o que máis chamaba a atención e motivaba as expresións máis admirativas era o protocolo, o cerimonial cardenalicio, solemne, venerable e talvez depositario dalgunha sabedoría sacra e insondable, tan vella como a bimilenaria Igrexa Católica.
O momento estelar
Xa o día da resolución do gran misterio, cando o nome do novo Papa foi anunciado polo cardeal ocupado desa función, moita xente, xornalistas incluídos, experimentou unha pequena decepción, pois o elixido era un descoñecido, que non figuraba nas quinielas e do que case non se falara na previa, algo así como se Lituania ganase Eurovisión. Pero o chasco durou tan só os dous minutos que fixeron falta para que nos puxésemos ao tanto polo móbil das grandes liñas curriculares do tal Prevost.
Ningunha elección papal das seis das que teño recordo se pareceu tanto a un reality show ou a un Eurofest apostólico e romano.
Unha vez solventado ese asunto, o persoal agardou con impaciencia o momento estelar: a maxestosa aparición de León XIV na ventá principal da catedral de San Pedro. A partir dese momento transformámonos en sagaces lectores dos sinais visuais emitidos polo flamante sucesor de Francisco. Ou sexa, en intérpretes do vasto, sutil e xerarquizado mundo da indumentaria eclesial. Empezaron entón a aflorar palabras como muceta, roquete, estola, solideo, esclavina, anel do pescador, manexadas polos informadores desprazados ao Vaticano como se o señor que portaba, aínda un pouco abrumado, todas ou parte daquelas prendas fose unha especie de modelo nun desfile de Palomo Spain ou de Moschino. Amoreada alí abaixo, na espléndida praza deseñada por Bernini, a multitude asistente á cerimonia, desbordante desa ledicia colexial e un pouco papona tan frecuente nos actos católicos, gravaba todo cos seus móbiles ao tempo que animaba ao Papa e aos prelados apretuxados na ventá contigua con berros de “que bote, que bote!”, indicio tan seguro como as bandeiras nacionais da significativa presenza entre os congregados de moito hispano de España e sobre todo de Latinoamérica.
Tiven a impresión de que ningunha elección papal das seis das que teño recordo se pareceu tanto a un reality show ou, como dicía antes, a un Eurofest apostólico e romano. Non o digo por mal: as cousas cambian e a antiga noción de respecto polas dignidades e as cousas eclesiásticas, que antes debía expresarse forzosamente con seriedade circunspecta e xeitos próximos ao servilismo, non é unha excepción.
Un bo tipo
Quitando conspiranoicos, ultradereitistas e anticlericais imperturbables, Francisco agradaba a case todo o mundo, incluídos agnósticos e ateos, por esa benevolencia simpática e esas maneiras doadas e abertas coas que andaba por aí. Ese toque populista foi a súa vía cara ao carisma, que non debe de ser algo moi distinto de caer ben e que che fagan caso porque te ven como unha persoa intelixente, honesta e boa.
Francisco foi quizais o primeiro Papa que non tivo que finxir disposición auténtica á misericordia, a virtude cristiá por excelencia, que el exerceu sobre todo cos máis humillados e maltratados, como migrantes e trans. Non se obsesionou en absoluto coas querencias sexuais e afectivas das persoas, pero a súa tolerancia non o levou a disimular ou transixir cos pederastas, como fixeron Xoán Paulo II e Benedito XVI. E ademais quitoulle ao Opus Dei os privilexios e o poder que lle concedera Wojtyla. Logo están os consabidos chamamentos á paz entre os pobos, ao amor universal, á oración… Vale.
Todas esas cousas polas que Francisco merece ser recordado poden parecernos bastante elementais e mesmo de sentido común. Pero non o son na Igrexa Católica, unha institución complexa, sobrada de intrigas, mastodónticamente lenta, que non mantén nin a milésima parte do poder que tivo noutros tempos, que vive contra o mundo desde a Revolución Francesa e que se ve continuamente tentada por ideas reaccionarias e por demos cismáticos. Monxas e teólogas van ter que presionar moito e ter moitísima paciencia ata que, algún día do século que vén, un Papa elixido por unha intelixencia artificial ben adestrada dictamine que poden estar na Igrexa en igualdade de condicións cos varóns e non só como fámulas.
Mentres tanto, e de forma inmediata, o desexable é que León XIV camiñe pola senda trazada por Francisco. E sobre todo, que non cambie o protocolo.
