Non fai falta que explique até que punto é grande o problema de acceso á vivenda debido ao seu alto prezo, nin as consecuencias tan dramáticas que provoca, principalmente no ámbito persoal e familiar, pero tamén no económico, financeiro, urbanístico e social, en xeral.
Hoxe limítome a sinalar tres confusións que, ao meu xuízo, veñen cometendo constantemente, non só entre a xente corrente, senón entre os políticos que debesen facer fronte a este asunto e tamén, aínda que pareza mentira, entre moitos economistas. Como se verá enseguida, son graves porque impiden percibir correctamente a natureza do problema, de modo que resulta entón imposible solucionalo.
Son as seguintes.
En primeiro lugar, crer que a subida esaxerada dos prezos da vivenda ocorre só na nosa contorna, na nosa vila ou cidade, na nosa rexión ou país. Non é certo. É un erro de percepción porque a subida e a súa esaxerada magnitude está a producirse na práctica totalidade dos países. Aínda que é verdade que algúns, mesmo da nosa contorna máis próxima, rexistran subidas máis moderadas, pódese dicir con total fundamento que a alza dos prezos da vivenda é un auténtico fenómeno global.
Pódese dicir con total fundamento que a alza dos prezos da vivenda é un auténtico fenómeno global.
Unha confusión deste tipo impide resolver o problema por unha razón ben sinxela. Non é o mesmo que calquera tipo de mal se padeza individual ou localmente que de forma xeneralizada. Non se trata igual nin se cura co mesmo procedemento unha enfermidade singularizada nunha persoa que a producida por unha pandemia. As causas que o xeren serán, con toda seguridade, moi diferentes.
Unha segunda e importante confusión consiste en non decatarse de que o prezo da vivenda non é o único que está a subir.
A realidade é que á vivenda vénlle ocorrendo exactamente o mesmo que a outros bens que se converteron en obxecto do investimento de quen nos últimos anos acumularon unha cantidade inxente de aforro e riqueza.
Se só fose o prezo da vivenda o que está a subir, teriamos que darlle solución específica. Pero se comprobamos que evoluciona á alza seguindo a mesma ronsel que outros bens como o ouro, a prata, os obxectos de luxo, as pezas de arte, ou os activos financeiros, e se temos en conta que todos eles son os que efectivamente adquiren quen dispoñen de aforro en abundancia, teremos outra clave fundamental.
A vivenda é un ben de investimento moi atractivo, quizá non tanto como o ouro ou as accións cando se teñen grandes capitais, pero si o suficiente como para que alí se destinen cantidades de diñeiro moi grandes.
A razón é sinxela, sabemos que nos últimos anos e moi particularmente tras a pandemia, os grandes patrimonios multiplicaron a súa magnitude en case todos os países. E ese incremento non se destina ao consumo de bens e servizos correntes, senón ao tipo de activos de investimento que mencionei. Iso é o que produciu un incremento moi grande da súa demanda que impulsa extraordinariamente á alza os seus prezos ou cotizacións, segundo o caso.
A vivenda é un ben de investimento moi atractivo, quizá non tanto como o ouro ou as accións cando se teñen grandes capitais, pero si o suficiente como para que alí se destinen cantidades de diñeiro moi grandes que elevan, como acabo de dicir, a demanda de vivendas e o seu prezo. Loxicamente, non para que nelas vivan quen as adquiren, senón para obter rendas da súa mera posesión, dedicándoas ao aluguer ou a usos turísticos, por exemplo.
Ademais, a maior demanda de vivenda para os grandes aforradores non só eleva o seu prezo, senón que «tira», por unha especie de efecto reflicto, dos prezos de todas as vivendas que hai no mercado, para propiedade ou aluguer.
A consecuencia desta confusión é que se tenta resolver o problema da vivenda dentro do mercado cando a súa orixe, como acabo de mostrar, se atopa fóra del,
A terceira confusión é un efecto da anterior. Consiste en crer que, ante a gran presión da demanda producida pola razón que acabo de apuntar, a solución é elevar a oferta, facer que o número de vivendas construídas creza, creza e creza sen cesar. Como ocorre ante tantos outros problemas económicos, só se sabe recorrer ao crecemento constante, cando o problema que se sofre non é, en realidade, de cantidade, senón de calidade ou de repartición, como neste caso.
Cando a oferta de vivendas aumenta mediante a iniciativa privada, buscarase atraer á demanda máis solvente, xusto a que en maior medida impulsa a alza de prezos.
Trátase doutra confusión non menos relevante que as dous anteriores porque igualmente impide resolver o problema de acceso á vivenda ou, canto menos, frear a alza do seu prezo.
Cando a oferta de vivendas aumenta mediante a iniciativa privada, buscarase atraer á demanda máis solvente, xusto a que en maior medida impulsa a alza de prezos, pois pode pagalos sen apenas ter que preocuparse por cal sexa a súa contía. E, aínda que a oferta de vivendas sexa pública, será esa mesma demanda a que máis fácil e rapidamente poida adquirilas. E en ambos os casos, como dixen, a maior oferta atrae máis demanda que arrastra ao conxunto do mercado e o que sucede, como está a suceder, é que, aínda que suba a oferta, os prezos seguen aumentando sen cesar.
O corolario de todo o que acabo de sinalar é bastante evidente e pódese resumir con claridade: non se pode enfrontar o problema da vivenda coma se fose un problema local (porque é global), sen ter presente que está causado por un fenómeno que non ten orixe no mercado da vivenda (a concentración extraordinaria da renda e a riqueza) e limitándose a aumentar o parque de vivendas que se ofrecen no mercado (pois, na súa totalidade ou nunha proporción suficientemente determinante, serán adquiridas pola demanda de alta riqueza, retroalimentando a subida de prezos).
É un feito obxectivo e claramente observado día a día que o mercado está a ser incapaz de resolver o problema da vivenda
Sabendo isto, o que se pode e se debe concluír é que resultará materialmente imposible non xa resolver, senón mesmo paliar en pequena medida o problema de acceso á vivenda dos grupos sociais de menor renda se non se cumpren dous requisitos imprescindibles:
a) Frear con firmeza a desigualdade e á concentración da riqueza.
b) Impedir que a vivenda siga sendo un activo de investimento, polo menos mentres non estea asegurado que sexa o que debe ser, un ben de primeira necesidade para os individuos e familias e cuxa provisión debe quedar garantida a todas as persoas polos poderes públicos.
En resumo sinxelo de todo o anterior: é un feito obxectivo e claramente observado día a día que o mercado está a ser incapaz de resolver o problema da vivenda. É máis, está a xerar outros ao conxunto da economía e á sociedade de gran magnitude e que poden chegar a ser explosivos se non se resolve. Por tanto, non hai outra alternativa que sacar, literalmente falando, ou ofrecer fose do mercado o número de vivendas suficiente para garantir o dereito de habitación de todas as persoas que hoxe en día a necesitan e non poden acceder a ela; por suposto, contribuíndo ao seu financiamento na medida da súa capacidade.
Todo o demais é retórica e cada día que pase sen que se asuman e poñan en práctica estes últimos presupostos fai que o problema se faga cada vez máis difícil, por non dicir imposible, de resolver.
