Son consciente de que o titular deste artigo é duro e quero advertir de entrada de dúas cousas importantes. En primeiro lugar, sei perfectamente que na sanidade privada hai facultativos e todo tipo de persoal empeñado en salvar vidas e que as salvan facendo o mellor que poden o seu traballo. Pero a miña análise non avalía a súa desempeño particular, senón o do sistema sanitario de propiedade privada en xeral, que actúa como un negocio máis no ámbito da saúde.
En segundo lugar, quero sinalar que a afirmación que fago no título non é unha opinión subxectiva, senón a conclusión á que chegaron estudos científicos que avaliaron o rendemento e os efectos dos sistemas sanitarios en todo tipo de países.
A sanidade privada é un negocio e, por tanto, só pode proporcionar os servizos sanitarios que lle proporcionen rendibilidade.
Pódese dicir taxativamente que a privatización dos sistemas sanitarios mata por razóns de diverso tipo, aínda que todas teñen que ver cunha fundamental: a sanidade privada é un negocio e, por tanto, só pode proporcionar os servizos sanitarios que lle proporcionen rendibilidade. Non pode ser doutro xeito porque, en caso contrario, desaparecería como tal. En consecuencia, deixa que enfermen ou mesmo que morran sen darlles atención as persoas que non dispoñan de cartos abondo para pagar os servizos que puidesen necesitar. Non hai outra posibilidade. Ningún negocio privado vende algo a quen non lle pague por iso.
Sabendo que isto último é un feito innegable, os defensores da sanidade privada argumentan que tal problema soluciónase por medio das pólizas de seguros privados que a poboación subscriba para que, chegado o momento, as súas respectivas compañías e fagan cargo das facturas correspondentes aos tratamentos que necesitasen.
Hai que dicilo claro e convén que ninguén se deixe enganar: o obxectivo do sistema de sanidade privada, das súas empresas sanitarias, non é curar ou previr enfermidades, senón maximizar o seu beneficio económico.
Con todo, quen responde desta maneira esquécese de algo igualmente esencial: os seguros son tamén un negocio privado. Un negocio que quebraría sen remedio asegurando persoas que lle supuxesen un gasto sanitario maior que a cota que pagasen por el. Recorren a estudos de probabilidades para facer que o seu negocio resulte, en media, beneficioso, pero non poden exceder un determinado limiar de risco á hora de proporcionar as coberturas particulares. Ou as cobran moi caras, ou deixan directamente fóra ás persoas con patoloxías que necesiten tratamentos moi custosos. En ambos os dous casos, exclúen unha parte importante da poboación que acaba enfermando ou morrendo sen atención. Se se quere ter probas diso e ver como funciona o negocio dos seguros de saúde privados, recomendo ver aquí a película documental Sicko, de Michael Moore.
Hai que dicilo claro e convén que ninguén se deixe enganar: o obxectivo do sistema de sanidade privada, das súas empresas sanitarias, non é curar ou previr enfermidades, senón maximizar o seu beneficio económico. É lexítimo. Non o critico, simplemente expreso un feito. Se non o fixesen así, como dixen, terían que pechar e perder o diñeiro que os seus propietarios investiron. Iso significa que, para obter beneficios e maximizalos, un sistema sanitario privado non pode ter como obxectivo reducir o número de enfermos, senón ter clientes recorrentes. O cal leva, como está amplamente demostrado, a incentivar a sobreprescrición de tratamentos rendibles e, como dixen, a descoidar ou non atender aos menos lucrativos (os que necesitan prevención, atención ou saúde mental ou coidados crónicos).
Isto é o que produce danos médicos e mortalidade por mala praxe ou por ausencia de seguimento adecuado que son perfectamente evitables, tal e como confirman investigacións de cuxos resultados dou conta resumida máis abaixo.
Os servizos sanitarios públicos de cobertura universal actúan como unha infraestrutura de prevención, e cando se privatiza pérdense capacidades de vixilancia epidemiolóxica, de vacinación masiva ou de resposta diante de pandemias.
Posto que un sistema sanitario privatizado non atende a quen non ten diñeiro ou seguros, copagos ou axudas para medicamentos, a consecuencia inevitable é a desatención, o atraso da consulta ou sinxelamente a renuncia ao tratamento. Iso agrava doenzas que serían perfectamente curables e multiplica mortes evitables por cancro, diabetes, hipertensión ou infeccións, por exemplo. Un estudo de hai dez anos mostrou que, en Estados Unidos, un aumento de 10 dólares nos copagos mensuais por consultas médicas e medicamentos receitados provocaba unha redución do 8,6% no gasto por eses servizos.
Posto que a sanidade privada só pode funcionar ben alí onde hai diñeiro, produce ademais un agrandamento das fendas de saúde. Os recursos (persoal, tecnoloxía, camas UCI) concéntranse onde son máis rendibles, non onde hai máis necesidade, e as zonas rurais ou empobrecidas quedan desatendidas. O resultado tamén é o aumento das taxas de mortalidade evitable e o descenso da esperanza de vida nos grupos de poboación con menores ingresos.
Cando a sanidade pública se privatiza prodúcense máis enfermidades e mortes por outra razón engadida: os servizos sanitarios públicos de cobertura universal actúan como unha infraestrutura de prevención, e cando se privatiza pérdense capacidades de vixilancia epidemiolóxica, de vacinación masiva ou de resposta diante de pandemias. Sen esquecer, ademais, que cando iso sucede a información sanitaria se fragmenta e os datos clínicos trátanse como propiedade privada, por non dicir que como unha mercadoría máis coa que se pode gañar diñeiro adicional.
Doutra banda, está amplamente demostrado que o persoal sanitario, facultativos, persoal de enfermería, auxiliares, etc. está sometido a moita maior presión para aumentar a súa produtividade nos centros sanitarios de propiedade privada. É lóxico que ocorra iso pois, como dixen, alí hai que recuperar o investimento realizado e obter o maior beneficio posible. A consecuencia é o menor tempo dedicado aos pacientes, contratos precarios e unha presión constante que aumenta os erros e o esgotamento, o que empeora a atención e termina producindo máis mortes evitables.
Hai outra razón máis que fai que os sistemas sanitarios privados produzan mortes. Aínda que poida parecer mentira, a lóxica do mercado é a de curar cando xa hai enfermidade (niso xustamente consiste o negocio) e non evitar que a haxa (pois entón non o hai). Dito moi claramente: a prevención da enfermidade non é negocio e, por tanto, non é o que pode poñerse como obxectivo a sanidade privada. E, con todo, é ben sabido que a prevención é a mellor vía para evitar moitas enfermidades e millóns de mortes.
Este feito é o que provoca que os programas de vacinación, educación nutricional, detección temperá ou saúde comunitaria, sen os cales se producen máis mortes evitables, sexan máis débiles e moito menos efectivos en países, como Estados Unidos, onde a sanidade privada está xeneralizada.
O sector sanitario privado, polo menos en países como España non podería ser rendible sen recibir fondos multimillonarios do Estado ou sen excluír dos seus servizos á maior parte da poboación.
A todo o anterior hai que engadir que o negocio sanitario é moi poderoso e que as grandes empresas hospitalarias e farmacéuticas teñen capacidade suficiente para actuar como grupos de presión que impoñen prezos inflados e políticas que lle sexan favorables, normas que permitan tratamentos marxinalmente eficaces pero carísimos e o abandono dos baratos e efectivos. O cal afecta tamén á saúde e chega a producir a morte de moitas persoas. Unha das consecuencias disto último son as trabas de todo tipo que se poñen á realización de estudos científicos que permitan mostrar moito máis amplamente que, como se dixo na revista The Lancet, «a privatización da atención sanitaria case nunca tivo un efecto positivo na calidade da atención» e que «o respaldo científico para unha maior privatización dos servizos sanitarios é débil». Os escándalos que rodean a actuación do Grupo Quirón en Madrid son boa proba deles, aínda que non a única nin a máis onerosa para as arcas públicas.
Por último, hai unha razón máis pola que se pode afirmar que privatizar a saúde mata. O negocio sanitario privado obtén beneficios (de carácter extraordinario xeralmente, ao non haber perfecta competencia nese mercado) non só como exclusivo resultado de poñer en valor os capitais e recursos que proporcionan os seus propietarios. Nútrese moi vantaxosamente do valor xerado durante decenios polo capital público (investigación básica, infraestruturas, formación do persoal…) polo que non paga, debido a que non se cuantifica nos seus balances contables. Ademais, obriga a que o Estado teña que asumir o custo derivado dos seus déficits de xestión aos que anteriormente fixen referencia. E, por se todo isto fose pouco, nútrese dunha constante achega privilexiada de fondos procedentes do sector público. Dito doutro xeito: o sector sanitario privado, polo menos en países como España non podería ser rendible sen recibir fondos multimillonarios do Estado ou sen excluír dos seus servizos á maior parte da poboación. O seu negocio é parasitario e oportunista: gaña diñeiro cos servizos sanitarios rendibles e deixa os que non o son ao Estado. Iso mina os recursos públicos e, ao final, o servizo público deteriórase e mesmo alí aumenta o número de mortes evitables.
Como dixen ao principio, as afirmacións que acabo de facer non son opinións subxectivas, senón que está avaladas por investigacións e estudos empíricos realizados nos centros científicos máis prestixiosos do mundo. Afirmar, por tanto, que a privatización da sanidade mata é soster un feito obxectivo e certo que a experiencia real demostra día a día.
Expoño de seguido só algúns datos que o demostran:
– En Estados Unidos, a falta de seguro sanitario asóciase con 45.000 mortes anuais e un 40% máis de risco de morrer respecto a persoas aseguradas, en xeral, e mesmo cun 50% maior que os asegurados nalgúns grupos de poboación de menor ingreso.
– En Inglaterra, o aumento do gasto externalizado a provedores privados entre 2013 e 2020 (o que vén ocorrendo en moitas comunidades autónomas españolas desde hai tempo) asociouse con incrementos significativos de mortes que non deberían ocorrer con atención oportuna e eficaz.
– A OCDE mostrou que a “mortalidade evitable” (suma da que se pode evitar con saúde pública e primaria fortes e coa evitable con asistencia clínica eficaz e a tempo) aumenta onde se debilitan a prevención e a atención primaria por lóxicas de mercado. Pola contra, sinala que fortalecer a atención primaria, a saúde pública e o acceso universal reduce esas mortes.
– Os estudos comparativos internacionais mostran que os sistemas sanitarios con maior fragmentación e peso privado teñen peores resultados. Segundo un estudo comparativo entre dez países de 70 indicadores de desempeño do sistema de saúde relativos ao acceso á atención sanitaria, proceso de atención, eficiencia administrativa, equidade e resultados de saúde, Estados Unidos destaca «polo baixo rendemento do seu sistema de saúde». E, sobre todo, por non «manter á súa poboación sa».
Estados Unidos é a primeira potencia económica mundial, a que máis gasta en saúde, pero a que en maior medida o fai nun sistema de saúde e seguros privados.
– Estados Unidos é o país que máis gasta en sanidade (máis do dobre que os da OCDE de media) pero ao ser privatizada, obtén peores resultados que os demais: ten menos camas hospitalarias por 1.000 habitantes, menos esperanza de vida, moita máis mortalidade evitable, mortalidade infantil e materna, menos vacinación infantil e maior extensión das epidemias… O exceso de mortalidade acumulado durante a pandemia da Covid-19 foi substancialmente maior en Estados Unidos que nos demais países da OCDE.
Estados Unidos é a primeira potencia económica mundial, a que máis gasta en saúde, pero a que en maior medida o fai nun sistema de saúde e seguros privados. A consecuencia é que ocupa o lugar 54 na clasificación que ordena a todos os países por eficiencia do gasto sanitario atendendo a todos os seus resultados, e -como acabo de dicir- é o último de entre todos os máis adiantados atendendo ao acceso, eficiencia, equidade, resultados e atención preventiva.
– Tras analizar case 700.000 hospitalizacións en Estados Unidos descubriuse que as levadas a cabo en centros adquiridos por fondos de investimento de capital privado rexistraban un 24 % máis de infeccións provocadas no hospital que no resto, e son máis custosas para a sociedade.
– As taxas de mortalidade de pacientes atendidos nos servizos de emerxencia dos hospitais de Estados Unidos aumentaron con posterioridade ás súas adquisicións por empresas privadas. Estas son as razóns e os feitos que permiten afirmar sen dúbida ningunha que privatizar os servizos sanitarios e afastarse do modelo de asistencia universal garantida é unha forma máis de matar á xente. Ningún político vai recoñecer nunca que está a dar ese paso. Como non o fai o presidente da Junta de Andalucía, Juan Manuel Moreno, que acaba de dicir que o seu partido, o PP, é «quen máis fai polos servizos públicos nesta comunidade», cando o 26% das camas e o 53% dos hospitais en Andalucía xa son de propiedade privada e o 51,7% dos hospitais públicos ten concertos co privado. Esas porcentaxes, en aumento constante, non son cifras frías. Non teña ningunha dúbida quen lea estas páxinas: están a traducirse xa, e isto irá en aumento, en desatención e en mortes evitables. A forma máis inhumana e cruel de facer que morra a xente inocente. A que van ter ducias de miles de persoas, quizá millóns, en Andalucía onde vivo, en España e en todo o mundo, se seguen votando e deixando facer aos políticos e partidos que actúan, por moi calada e vergoñantemente que o fagan, ao servizo do capital sanitario privado que fai negocio coa saúde e a vida da xente.
Aforro cualificar aos responsables políticos e dirixentes sociais, económicos, empresariais ou mediáticos que, sabendo perfectamente o que supón privatizar a sanidade para a vida da gran maioría da xente, seguen privatizándoa co único obxectivo de gañar máis diñeiro.
Artigo publicado en La Voz del Sur o 14 de novembro de 2025. Versión orixinal en castelán dispoñible no blog de Juan Torres.
