Na declaración final do cume dos BRICS publicada o 6 de xullo de 2025, os BRICS non falan de xenocidio para describir o que está a pasar en Gaza. Os BRICS critican o uso da forza por Israel nos puntos 24 e 27 da súa declaración pero non utilizan en ningures o termo «xenocidio», nin «limpeza étnica», nin «masacre». O que tamén sorprende é que a parte da declaración do 6 de xullo de 2025 que se refire a Gaza é case idéntica á que se atopa na declaración final do cume anterior dos BRICS celebrada en Kazan, Rusia, en outubro de 2024 (punto 30 da declaración final, pode verse a versión en inglés, na web oficial rusa). Coma se as probas que se acumulan cada día demostrando o xenocidio non xustificaran empregar claramente o termo.
Na súa declaración final os BRICS non propoñen sancións contra Israel. Tampouco propoñen romper os diferentes acordos que os une ao Estado de Israel. Con todo, o xenocidio actual e os masacres da poboación de Gaza cando van buscar alimentos xustifican e esixen accións máis aló das protestas por parte dos BRICS e doutros Estados. As protestas dos dirixentes dos BRICS eran totalmente insuficientes en outubro de 2024 durante o seu cume de Kazan, e sono máis aínda en 2025. Son necesarias accións concretas e fortes que soamente os gobernos e os organismos multilaterais poden exercer. As mobilizacións na rúa, por suposto, como as ocupacións de prazas e universidades, as iniciativas xurídicas das organizacións cidadás son fundamentais, pero non poden substituír as accións dos Estados e das institucións internacionais.
Os BRICS non toman ningunha medida concreta contra o goberno israelí, ningún boicot, ningún embargo. Certamente, Suráfrica tomou a iniciativa de denunciar a Israel ante a Corte Internacional de Xustiza da Haia, o que é positivo, pero a práctica comercial que leva a cabo está en contradición con esa acción xurídica. Efectivamente, Suráfrica mantén relacións comerciais con Israel, especialmente en tanto permite a sociedades surafricanas a exportación regular por barco de cargamentos de carbón para o devandito país.
Os BRICS non toman ningunha medida concreta contra o goberno israelí, ningún boicot, ningún embargo.
Á parte de Irán, os países membros dos BRICS manteñen relacións comerciais con Israel. Aínda máis, Suráfrica, Rusia, Brasil, Emiratos Árabes Unidos, Exipto e China proseguen a venda de combustible (petróleo, gas, carbón…) a Israel. E iso comporta unha axuda importante para o goberno israelí que ten necesidade de diversificar as súas fontes de aprovisionamento en materia enerxética para proseguir co seu esforzo de guerra e o seu funcionamento normal, e así evitar que o descontento da súa poboación aumente en proporcións incontrolables.
Pasaremos revista, de maneira sumaria, ás relacións que manteñen os países membros dos BRICS con Israel.
O lugar de China
China é o principal provedor comercial de Israel e tamén realiza importantes investimentos alá. Este país exportou a Israel por un valor de 13.000 millóns de dólares en 2022, de 16.000 millóns en 2023 e de 19.000 millóns en 2024. O crecemento seguiu en 2025. O volume podería superar longamente os 20.000 millóns de dólares se non intervén ningunha medida de limitación ou de boicot. Os montos indicados proveñen especialmente de aquí e e da axencia China Nova Xinhua. Podemos ler, nunha fonte chinesa, que para Israel, en 2023, China era a fonte máis importante de importacións e durante catro anos consecutivos. Estados Unidos atópase en segunda posición. En 2024, esa posición dominante de China foi confirmada.
Entre as mercaderías intercambiadas entre Israel e China, os produtos high-tech son dominantes: equipamentos eléctricos e electrónicos (importación/exportación), máquinas industriais, produtos ópticos e para o medicamento figuran entre as categorías de maior intercambio.
Israel importa de China moito máis do que exporta cara ao país asiático.
O déficit comercial de Israel con China é moi importante. Israel importa de China moito máis do que exporta cara ao país asiático. O déficit comercial israelí con China aumentou fortemente estes últimos anos. Superou os 10.000 millóns de dólares en 2024.
Aclaremos que de tomarmos os países da UE en bloque, a UE sería o principal provedor de Israel, cun monto de preto de 26.000 millóns de dólares exportados cara a ese país, en 2024. Pero, en realidade, cada país da UE fornece por separado a Israel, e entre estes, é Alemaña con preto de 6.000 millóns de dólares a que está na cabeza das exportacións. Así que se tomamos os países por separado, pode considerarse a China como o primeiro provedor (con 19.000 millóns de exportación de China cara a Israel en 2024) e Estados Unidos queda como segundo provedor (cun monto dun pouco máis de 9.000 millóns de dólares de exportacións cara a Israel).
Entre os produtos manufacturados vendidos por China a Israel atopamos drones que, en principio, non están destinados para o uso militar pero que son transformados en armas polos militares israelís para matar civís, palestinos e palestinas. Este é un testemuño dese proceso: unha pesquisa realizada polo medio independente israelí +972 Magazine que indica que eses drones son producidos pola empresa privada chinesa Autel Robotics, con sede en Shenzhen, que produce os drones EVO). Velaquí un extracto do que se revelou:
«O exército israelí militarizou unha frota de drones comerciais fabricados en China para atacar a poboación palestina nalgunhas zonas de Gaza que busca despoboar, como revelou unha pesquisa levada a cabo por +972 Magazine e Local Call. Segundo algunhas entrevistas levadas a cabo a sete soldados e oficiais que serviron na franxa de Gaza, eses drones son pilotados desde o chan manualmente pola tropa e utilízanse, frecuentemente, para bombardear civís palestinos e palestinas, incluídos nenos e nenas, coa fin de forzalos a abandonar as súas casas e impedirlles retornar a zonas evacuadas. Os soldados utilizan con maior frecuencia drones EVO, producidos pola sociedade chinesa Autel, que son, principalmente, destinados á fotografía e que custan preto de 10.000 NIZ (máis ou menos 3.000 dólares) en Amazon. Pero grazas a un accesorio militar coñecido no medio como «bóla de lume», unha granada de man que pode ser fixada no dron e arroxada por unha simple presión sobre un botón para que explote no chan. Actualmente, a maioría de compañías militares israelís utilizan eses drones en Gaza. S, un soldado israelí, que serviu na rexión de Rafah este ano, coordinou os ataques de drones nun barrio da cidade que o exército ordenara evacuar. Durante preto de 100 días nos que o seu batallón operara nesa zona, os soldados levaron a cabo ducias de ataques con drones, segundo os informes diarios do seu comandante de batallón examinados por +972 e Local Call. Nos seus informes, todos os palestinos mortos foron cualificados de «terroristas». Con todo, S testemuñou que, fóra dunha persoa atopada en posesión dun coitelo e dun só encontro con combatentes armados, as ducias doutras persoas mortas -de media, unha por día na zona de combate do batallón- non estaban armadas. Segundo S, os ataques con drones tiñan a intención de matar, mentres que a maioría de vítimas se atopaban a tal distancia dos soldados que non podían constituír ningunha ameaza».
Nun artigo publicado, Euro-Med Monitor, unha ONG independente con sede en Xenebra (Suíza), denunciaba, en febreiro de 2024, a utilización por parte dos militares israelís de drones producidos por Autel Robotics. Esa ONG que se dedica á documentación das violacións dos dereitos humanos na rexión do Oriente Próximo, África do Norte (MENA) e Europa pedira ás empresas chinesas, especialmente a Autel, actuaren en conformidade co dereito internacional:
«Nas rexións afectadas por conflitos armados, as empresas corren un maior risco de volverse cómplices de violacións graves do dereito internacional humanitario e dos dereitos humanos. En consecuencia, as empresas que operan neses ámbitos deben actuar para diminuír eses riscos. Cando un produto se utiliza de maneira abusiva, en contradición coas obrigacións internacionais e cos valores non violentos da empresa, en particular con fins militares que conducen a crimes de guerra ou a violacións graves dos dereitos humanos, as empresas deben reaccionar. A empresa debe tomar medidas inmediatas para pór fin ou impedir a súa contribución. Euro-Med Human Rights subliña que as empresas, incluída Autel Robotics que é un fabricante chinés de electrónica e de drones, deben actuar conforme ao dereito internacional».
Os drones civís fabricados por outra empresa chinesa tamén son utilizados polo exército israelí na guerra contra a poboación palestina en Gaza. Trátase de drones fabricados por DJI (Dá-Jiang Innovations), que é unha empresa privada chinesa con sede en Shenzhen (China), líder mundial da fabricación de drones civís e profesionais. Véxase o artigo publicado por Al Jazeera o 8 de maio de 2025: «Israel retrofitting DJI commercial drones to bomb and surveil Gaza».
Os drones civís fabricados por outra empresa chinesa tamén son utilizados polo exército israelí na guerra contra a poboación palestina en Gaza.
Como escribe Francesca Albanese, relatora especial das Nacións Unidas para a situación dos dereitos humanos nos territorios palestinos ocupados, no seu informe titulado «Da economía de ocupación á economía de xenocidio», publicado en xuño de 2025:
«Punto 20.- Cando as entidades comerciais proseguen as súas actividades e as súas relacións con Israel ?coa súa economía, o seu exército e os seus sectores públicos e privados ligados ao territorio palestino ocupado? estas entidades poden ser recoñecidas culpables de contribuír conscientemente a: a) A violación do dereito dos palestinos e a palestina á autodeterminación; b) A anexión do territorio palestino, o mantemento da ocupación ilegal e, en consecuencia, o crime de agresión e as violacións dos dereitos humanos que están asociados; c) Os crimes de apartheid e de xenocidio; d) Outros crimes e violacións accesorias.
Punto 21.- Tanto as leis penais como as civís poden ser invocadas para responsabilizar ás entidades corporativas ou aos seus dirixentes por violacións dos dereitos humanos e/ou de crimes que competen ao dereito internacional».
Por tanto, corresponde ás autoridades do país no cal esas empresas teñen a súa sede e ás propias empresas evitaren calquera forma de complicidade coas autoridades israelís, e iso é válido tanto para China como para o resto do planeta.
Investimentos chineses
China realizou grandes investimentos en dous portos israelís de importancia estratéxica: o Porto de Haifa e o Porto de Ashod, os dous situados sobre o Mediterráneo. A sociedade chinesa China Harbor Engineering Company, filial da China Communications Construction Company, modernizou e desenvolveu a terminal portuaria de Ashdod. Ese proxecto permitiu o aumento das capacidades das instalacións portuarias e a mellora das infraestruturas para responder o crecemento do comercio internacional. O porto de Ashdod é un dos principais centros de actividades comerciais de Israel. A súa modernización reforzou a súa posición estratéxica na rexión, facilitando así os intercambios entre China e Israel, especialmente no marco da nova Ruta da Seda (Belt and Road Iniciative ou BRI). A China National Offshore Oil Corporation (CNOOC), outra gran sociedade chinesa, adquiriu unha parte importante da terminal de colectores de Haifa, no marco da asociación co goberno israelí. Ese proxecto, como o de Ashdod, permitiu a Israel atraer investimentos para a mellora das súas estruturas portuarias. No caso das instalacións do Porto de Haifa, os investimentos chineses fanse, en parte, por medio dunha colaboración con sociedades indias. Máis aló dos portos, as empresas chinesas invisten tamén noutros sectores de infraestruturas como son os transportes, a enerxía e a alta tecnoloxía. Por exemplo, hai proxectos no ámbito das tecnoloxías de transporte intelixente, da intelixencia artificial, da ciberseguridad e das telecomunicacións que están en curso de desenvolvemento, coa participación de grandes empresas chinesas como Huawei e ZTE.
As relacións de Rusia con Israel
É de pública notoriedade que Vladimir Putin e Netanyahu teñen unha boa opinión uno do outro, aínda que Rusia critica publicamente a Israel pola súa política en Oriente Próximo. Até agora, en ningunha das súas declaracións Putin denunciou o xenocidio en curso en gaza. Pola contra, Putin utilizou o termo xenocidio para xustificar a invasión de Ucraína e a anexión dunha parte do seu territorio. No seu discurso do 24 de febreiro de 2022 para xustificar a «operación militar especial» en Ucraína, Putin declarou:
«O noso obxectivo é o de protexer as persoas vítimas de xenocidio por parte do réxime de Kiev desde hai 8 anos. Esforzarémonos para desmilitarizar e desnazificar Ucraína».
Tamén hai que sinalar que o 1 de xullo de 2025, Sergueï Lavrov, o ministro de Relacións Exteriores de Rusia, algúns días antes de viaxar cara ao cume dos BRICS en Río, declarou:
«Constatamos con satisfacción que o xefe do novo goberno israelí Benjamín Netanyahu se pronunciou dúas veces nun mes para resolver o problema palestino cunha solución dos dous Estados. Esperamos que esa posición sexa apoiada por actuacións concretas. Polo noso lado, continuaremos a contribuír á volta das negociacións -tanto por medio das canles bilaterais como por medio das diversas plataformas internacionais, especialmente no marco do Cuarteto de mediadores internacionais para Oriente Próximo-. É necesario permanecer atento sobre a situación na Franxa de Gaza, cuxa poboación continúa sufrindo graves dificultades humanitarias. Hai que emprender xestións para levantar o bloqueo, ou polo menos reducilo.» (Véxase a declaración completa na web oficial do ministerio de Relacións Exteriores da Federación Rusa).
Como podemos constatar nesta declaración, non hai por parte de Sergueï Lavrov denuncia dun actual xenocidio e a súa actitude con respecto ao primeiro ministro fascista Benjamín Netanyahu é positiva, o que é completamente inadmisible.
Israel, na práctica, non aplica as sancións occidentais respecto de Rusia despois da invasión de Ucraína e Rusia non aplica as sancións respecto de Israel a pesar do actual xenocidio.
Israel continúa dependendo parcialmente de Rusia para a súa alimentación (cereais) e para a enerxía (petróleo, gas, carbón), a pesar das tensións xeopolíticas. Israel exporta cara a Rusia produtos cun forte valor engadido: produtos agrícolas, material para medicamento, química e electrónica. Israel ten un déficit comercial importante con Rusia. En 2023, o volume de comercio baixara debido ás sancións tomadas contra Rusia despois da invasión de Ucraína, pero en 2024 volveu medrar. O volume de intercambios alcanzara os 3.500 millóns de dólares en 2022, caeu a 2.600 millóns en 2023 e aumentou até os 3.900 millóns de dólares en 2024. En resumo, Israel, na práctica, non aplica as sancións occidentais respecto de Rusia despois da invasión de Ucraína e Rusia non aplica as sancións respecto de Israel a pesar do actual xenocidio.
É necesario sinalar que, desde a invasión de Ucraína en 2022, foron transferidos a Israel centenares de millóns de dólares (preto de 300 millóns de dólares por trimestre) mediante as contas dos oligarcas ou de novos migrantes. Pode lerse en inglés. Sinalemos tamén que preto de 500 soldados do exército israelí con pasaporte ruso participaron en operacións na Franxa de Gaza entre outubro de 2023 e marzo de 2024, nove deles morreron. Esta información foi fornecida polas autoridades israelís. Pode lerse.
Para o ano 2025, non dispomos de informacións precisas concernentes ás cifras, pero está comprobado que hai soldados do exército israelí que participan no xenocidio e que teñen a dobre nacionalidade rusa e israelí. As autoridades rusas non critican os rusos mobilizados no exército israelí, mesmo os comprometidos en Gaza.
India e Israel
O volume de comercio entre a India e Israel está en aumento e sitúase arredor dos 10.000 millóns de dólares. A India prové produtos petroleiros a Israel, diamantes e outras pedras preciosas, produtos químicos e farmacéuticos, así como armas (entre outras, drones).
Israel prové a India de armas (mísiles), municións e sistemas de defensa. Segundo a web Moneycontrol.com, unha das principais webs financeiras da India, o comercio de armas entre Israel e a India multiplicouse por 33 en 10 anos, entre 2015 e 2024, alcanzando en 2024, 185 millóns de dólares USD. A revista New Internationalist escribe na súa edición de xaneiro de 2025:
«Empresas indias tales como Adani-Elbit Advanced Systems India, Premier Explosives e a empresa pública Munitions India provén activamente de drones e de armas a Israel mentres este prosegue coa súa guerra xenocida contra a poboación de Gaza. En abril, a India, inquieta por non comprometer os seus acordos, abstívose na votación da resolución das Nacións Unidas que chamaba a un cesamento do fogo e a un embargo de armas con destinación a Israel. Pola súa banda, Israel continúa fornecendo sen interrupción material militar á India, o que representa un compromiso importante dado que Israel pospuxo 1.500 millóns de dólares de exportacións de armas cara a outros países desde outubro de 2023. Desde a chegada ao poder do primeiro ministro Narendra Modi en 2014, a India converteuse nun actor chave no comercio de armas de Israel. Como primeiro importador mundial de armas, este país de Asia do Sur deveu no comprador máis fiable para Israel, representando o 37% das exportacións totais de armas.»
Nada indica unha mudanza na orientación prol israelí do primeiro ministro indio (presente, en persoa, no cume dos BRICS en Río en xullo de 2025). A India e Israel esperan asinar un acordo de libre comercio antes de fins de 2025. En efecto, segundo o Times of Israel do 18 de febreiro de 2025:
«Israel e a India tratan de asinar antes de fin de ano un acordo de libre comercio esperado durante moito tempo, despois da decisión do presidente estadounidense Donald Trump de reorganizar os plans dunha ruta comercial entre Estados Unidos e a India que pasaría por Israel».
En canto as posicións da India arredor de Palestina, asistimos a un cambio importante a favor de Israel, sobre todo, despois da elección de Narendra Modi. En 2017, foi o primeiro ministro indio que visitou Israel, sen ir a Palestina, rompendo así unha tradición. O goberno Modi evitou criticar directamente a Israel, particularmente, durante os bombardeos de Gaza (2014, 2021, 2023, 2024, e 2025) e ás violencias cometidas polos colonos en Cisxordania. Ao interior do país e cada vez máis, a solidariedade con palestina é atacada, denigrada ou deslexitimada pola dereita hindú, en particular no clima político e ideolóxico moldeado polo Bharatiya Janata Party (BJP) de Modi.
África do Sur e Israel
Non hai ningunha dúbida de que foi moi positivo que o goberno de Suráfrica presentase unha demanda contra Israel o 29 de decembro de 2023 ante a Corte Internacional de Xustiza (CIX), o tribunal das Nacións Unidas encargado de solucionar os problemas entre Estados. Pretoria acusa Israel de violar a Convención para a prevención e de crime de xenocidio no seu asalto militar a Gaza. O requirimento de Suráfrica expón as súas acusacións dentro do que denuncia como o contexto máis longo da conduta de Israel cara á poboación palestina durante 75 anos de apartheid, 56 anos de ocupación belixerante do territorio palestino e 16 anos de bloqueo da Franxa de Gaza. Na súa decisión do 26 de xaneiro de 2024, aínda que non se accedeu á demanda de Sudáfrica de esixir a Israel a suspensión das súas operacións militares en Gaza, a Corte ordenou a Israel a tomar medidas para previr actos de xenocidio na Franxa de Gaza. Desde ese momento, Israel, a pesar de todo, proseguiu o xenocidio do pobo palestino en Gaza e reforzou o bloqueo da axuda humanitaria.
Sudáfrica contribuíu a crear, en xaneiro de 2025, o «grupo da Haia» para coordinar as medidas xurídicas e diplomáticas contra a política de Israel en Gaza. Segundo a declaración inaugural, os principais compromisos consisten en esixir o respecto das ordenanzas da Corte Internacional de Xustiza e dos mandatos de arresto da Corte Penal Internacional (CPI) en contra dos dirixentes israelís, en prohibir a transferencia de armas ou de combustibles (con fins militares) susceptible de servir no conflito e en bloquear o acceso aos portos aos buques que transportan material militar cara a Israel. Os países fundadores deste grupo son Suráfrica, Colombia, Belice, Bolivia, Cuba, Honduras, Malaisia, Namibia e Senegal. Unha reunión de urxencia tivo lugar, a mediados de xullo de 2025, en Bogotá.
Por parte de Suráfrica, o que é deplorable e moi gravemente incoherente en relación á súa xusta demanda contra Israel, é que este país continúa comerciando con ese país, especialmente, provéndolle carbón.
Por parte dos BRICS, do catro Estados fundadores (Brasil, Rusia India e China), ningún se adheriu até agora á demanda de Sudáfrica mentres que outros 15 Estados se uniron dalgunha maneira a esa demanda. Soamente Brasil, e moi tardíamente, isto é, en xullo de 2025, anunciou a súa intención de unirse a unha futura demanda contra Israel. Se tomamos en conta os dez países que compoñen en 2025 os BRICS, até agora só Exipto se uniu á demanda.
Por parte de Suráfrica, o que é deplorable e moi gravemente incoherente en relación á súa xusta demanda contra Israel, é que este país continúa comerciando con ese país, especialmente, provéndolle carbón. Segundo algunhas fontes, o 15% do carbón consumido por Israel provén de Suráfrica. Patrick Bond, profesor de universidade en Suráfrica, denunciou regularmente as entregas de carbón surafricano a Israel. De Patrick Bond, pódese ler, especialmente, en castelán. Segundo este profesor, o argumento principal que dan as autoridades de Pretoria para xustificaren a prosecución da entrega de carbón a Israel é que, en caso contrario, irían en contra das regras da OMC. E a iso Patrick Bond respóndelles que ese argumento non é nada serio, xa que nestes últimos anos un número considerable de Estados contraviñeron as regras da OMC e non pasou nada. Pódese agregar que se Suráfrica puxese fin ao seu comercio con Israel ese acto sería incontestablemente lexítimo.
Efectivamente, como escribe Francesca Albanese, no punto 89 do seu informe titulado: «Da economía de ocupación á economía de xenocidio»:
«Os conglomerados extractivos e mineiros, ademais de prover fontes de enerxía civil, alimentaron as infraestruturas militares e enerxéticas de Israel, ambas as dúas utilizadas para crear unhas condicións de vida cuxo obxectivo é destruír ao pobo palestino».
O informe completo en inglés está dispoñible en internet.
Sinalemos que ese informe, totalmente fundamental, foi publicado a fins do mes de xuño de 2025, antes do cume dos BRICS. Con todo, a declaración final do cume dos BRICS, publicada o 6 de xullo de 2025, non fai ningunha mención dese informe.
Bond denuncia, especialmente, a colaboración de Paramount Group coa sociedade israelí de armamentos Elbit.
Patrick Bond reuniu un importante dossier concernente ao grupo surafricano de armamento Paramount Group cuxo patrón é Ivor Ichikowitz, coa intención de denunciar a estreita colaboración entre esa empresa, Israel e os Emiratos Árabes Unidos (EAU). Bond denuncia, especialmente, a colaboración de Paramount Group coa sociedade israelí de armamentos Elbit. O seu dossier é titulado «O comercio entre Suráfrica e Israel inclúe armamentos» publicado o 21 de decembro de 2024.
É necesario saber que o patrón do Paramount Group, Ivor Ichikowitz, denunciou a demanda presentada por Suráfrica contra Israel. E escribiu para a revista Fortune:
«A posición recente de Sudáfrica, abertamente hostil a Israel e moi favorable a Hamas, que culminou coa presentación da demanda contra o Estado de Israel ante a Corte Internacional de Xustiza da Haia (CIX), podería conducir perfectamente a unha sanción e á exclusión de Suráfrica da AGOA, unha perspectiva que pesa aínda nas relacións entre Estados Unidos e Suráfrica».
Patrick Bond, diferentes movementos surafricanos e numerosos activistas fan un chamamento ás autoridades de Pretoria para que emprendan sancións contra Israel, prohibindo as exportacións de carbón cara a ese país e, especialmente, pondo fin a todas as relacións comerciais con Israel.
O comercio entre Brasil e Israel
O volume do comercio entre Brasil e Israel elévase a un pouco menos de 2.000 millóns de dólares por ano. Brasil importa máis de Israel do que exporta cara a ese país. Brasil envíalle petróleo bruto e iso constitúe un cuarto das exportacións cara a Israel. Exporta tamén carne que representa preto do 20% das súas exportacións e grans de soia transxénica, tamén, nun 20%. O resto: pitos kosher, armas, etc.
En 2024, Brasil exportou armas a Israel por un monto non moi grande (un pouco menos de 2 millóns de dólares) pero tratábase de municións de guerra. E Brasil importou, en 2024, armas de guerra de Israel por un pouco menos de 9 millóns de dólares. Por tanto, Brasil mantén un comercio de armas a pesar do xenocidio, e sobre todo mantén unha cooperación tecnolóxica notable no ámbito da defensa, principalmente coa empresa israelí ELBIT Systems e a súa filial brasileira Ares Aeroespacial e Defesa. É necesario saber que a firma Elbit System está explicitamente mencionada no informe e figura na lista de sinaturas de armamento que colaboran directamente no xenocidio, segundo a relatora das Nacións Unidas, Francesca Albanese, quen no punto 31 do seu informe escribiu:
«O complexo militar-industrial volveuse o alicerce económico do Estado. Entre 2020 e 2024, Israel era o oitavo exportador de armas do mundo. As dúas maiores empresas de armamento israelís -Elbit Systems, creada baixo a forma dunha asociación pública-privada, e logo privatizada, e a empresa pública Israel Aeroespace Industries (IAI)- figuran entre os 50 primeiros fabricantes de armas no mundo. Desde 2023, Elbit coopera estreitamente coas operacións militares israelís, ao integrar persoal chave no ministerio de Defensa, e recibiu o premio israelí á defensa 2024. Elbit e IAI provén un aprovisionamento nacional esencial en armamento e reforzan as alianzas militares de Israel grazas á exportación de armas e ao desenvolvemento conxunto de tecnoloxía militares».
E agrega no punto 33:
«Os drones, hexacópteros e cuadricópteros, foron tamén máquinas de matar omnipresentes no ceo de Gaza. Os drones, amplamente desenvolvidos e provistos por Elbit Systems e AIA, voan desde hai moito tempo á beira dos avións de combate, vixiando os palestinos e fornecendo información sobre os seus obxectivos. Durante as dúas últimas décadas, co sostén desas empresas e a colaboración de institucións como o Massachussets Institute of Technology (MIT), os drones israelís foron equipados con sistemas de armas automatizadas e adquiriron a capacidade de voar en formación de enxame».
A colaboración entre Brasil e Israel no ámbito militar por intermediación de Elbit e do seu filial ARES está confirmada. Por exemplo, ARES forneceu estacións de armas teleoperadas (RCWS, REMAX) a Brasil no marco dun contrato de case 100 millóns de dólares. A cooperación vai máis aló dos intercambios físicos, mediante transferencias tecnolóxicas, coproducións e formación por medio de Elbit/ARES.
A colaboración entre Brasil e Israel no ámbito militar por intermediación de Elbit e do seu filial ARES está confirmada.
Por outra banda, en abril de 2024, baixo a presión do ministerio de Defensa, o programa VBCOAP (armored self propelled howitzer) de Brasil designou o sistema ATMOS 2000 155 mm montado sobre un camión (TATRA T 815 6×6), desenvolvido por Elbit Systems, como gañador dunha licitación que implicou tamén o Caesar (Francia), o SH15 (China) e o Zuzana 2 (Eslovaquia/CZ). O contrato inicial prevía a adquisición de 36 obuses: 2 unidades debían entregarse en 12 meses, para a súa avaliación técnica e operacional en Brasil. Os 34 sistemas restantes deberían ser entregados anualmente até 2034. O monto total do mercado estimouse en 150.200 millóns de dólares, mesmo 210 millóns segundo algunhas fontes (véxase o diario brasileiro The Rio Times). No momento no que escribimos este artigo, o proxecto está «conxelado» desde outubro de 2024 debido ás críticas do presidente Lula dá Silva contra Israel e a guerra de Gaza.
Con todo, non se asinou ningún decreto de anulación. Desde o anuncio da conxelación do contrato, o ministerio de Defensa brasileiro e o xefe do exército tratan de desbloquear o dossier e persuadir o presidente de proceder á entrega dos obuses, en especial, as dúas unidades prototipos para as súas probas operativas. A fins do mes de xullo de 2025, o ministro brasileiro de Relacións Exteriores, Mauro Vieira, anunciou un endurecemento das posicións de Brasil con respecto a Israel e a suspensión do comercio de armas con Israel (en portugués).
Exipto
En primeiro lugar, cómpre sinalar o feito de que as autoridades exipcias reprimiron e impediron, en xuño de 2025, unha marcha de miles de persoas, que proviñan de decenas de países, cara ao posto fronteirizo de Rafah, co fin de expresar a súa solidariedade co pobo palestino, esixir a fin do xenocidio e apoiar a necesidade dun cesamento do fogo. Efectivamente, o 10 de xuño de 2025, militantes chegados de máis de 50 países lanzaron a Marcha mundial por Gaza, unha iniciativa civil organizada por unha ampla coalición internacional para denunciar o bloqueo israelí e esixir a apertura dun corredor humanitario cara a Gaza a través do posto fronteirizo de Rafah. Con todo, as autoridades exipcias impediron o desenvolvemento da marcha, mobilizando, desde o comezo, unha campaña de difamación mediática contra os organizadores. A represión intensificouse por arrestos (nas rúas, hoteis e restaurantes), por confiscación de pasaportes e destrución de teléfonos e ademais, impediuse aos convois saíren do Cairo. Tamén se rexistraron violencias e detencións en Ismailia, onde 200 militantes foron arrestados e arrestadas. Ademais sinaláronse expulsións e rexeitamentos no aeroporto.
Esta represión reflicte a crecente colaboración entre Exipto, Israel e Estados Unidos, en detrimento da solidariedade con Palestina.
Esta represión reflicte a crecente colaboración entre Exipto, Israel e Estados Unidos, en detrimento da solidariedade con Palestina. Lembremos que na época de Gamal Abdel Nasser, Exipto rexeitou calquera normalización con Israel e continuou criticando severamente os abusos israelís contra palestinas e palestinos. Pero o seu sucesor, Anwar Sadat, asinou un tratado de paz con Israel en 1979, baixo a éxida de Estados Unidos. Considerado polo pobo palestino como unha traizón, pero tamén polos outros pobos da rexión, incluído o pobo exipcio, ese tratado abriu unha vía de crecente cooperación, militar, de seguridade e económica. Baixo a presidencia de Abdel Fattah al-Sissi, esa normalización acentuouse a niveis sen precedentes, cunha cooperación sobre seguridade, unha crecente dependencia económica con respecto ao gas israelí, un sostén implícito ao bloqueo de Gaza, cun estreito control do paso de Rafah e co desmantelamento dos túneles de comercio cara a Gaza. O réxime continúa reprimindo sistematicamente as concentracións propalestinas e mesmo xestos simbólicos como alzar unha bandeira palestina poden levar a acusacións de terrorismo.
Existe unha colaboración militar secreta pero substancial entre Exipto e Israel a pesar da historia dos seus conflitos.
En 2022: o comercio entre Exipto e Israel estimábase en preto de 300 millóns de dólares, contra preto de 330 millóns de dólares segundo un informe de 2021. En 2023, os intercambios aumentaron un 56% en relación a 2022, ou sexa a un total de preto de 468 millóns de dólares. En 2024, o crecemento acelerouse a fins do ano, cun salto do 168% no cuarto trimestre, pero o total anual exacto non está precisado. O principal produto comprado por Exipto a Israel é o gas natural. O gas «israelí» representaba o 15,20% de consumo exipcio a comezos de 2025.
Existe unha colaboración militar secreta pero substancial entre Exipto e Israel a pesar da historia dos seus conflitos (guerras en 1948, 1967 e 1973). Desde 2007, Exipto e Israel organizaron, de feito, un bloqueo respecto de Gaza (restricións na circulación de bens e persoas, vixilancia dos túneles). E tamén levan a cabo operacións conxuntas destruíndo os túneles entre Gaza e Exipto (con axuda da tecnoloxía israelí). Doutra banda, Exipto adquiriu sistemas de vixilancia israelís (entre eles, radares Elbit) por medio de intermediarios europeos. Segundo o Wall Street Journal do 7 de marzo de 2024, Israel exerceu ataques secretos contra armas que transitaban por Exipto cara a Gaza co acordo tácito das autoridades exipcias. A axuda militar achegada por Estados Unidos a Exipto por un monto de 1.300 millóns de dólares foi concedida coa condición de que O Cairo colaborase con Israel. Estados Unidos vixía que esta condición sexa respectada.
Os Emiratos Árabeus Unidos
En 2020, so a éxida do presidente Donald Trump, materializáronse os acordos de Abraham. O 29 de agosto de 2020, algunhas semanas despois do anuncio dos acordos de Abraham, os Emiratos derrogaron a lei federal de 1972 que prohibía as relacións económicas con Israel. Esa decisión fixo legais os intercambios comerciais e os investimentos bilaterais; a importación e venda de produtos israelís; a cooperación científica, cultural, tecnolóxica, etc. Antes desa derrogación, xa se estableceron progresivamente relacións cada vez máis estreitas.
Despois dos acordos de Abraham, o Comprehensive Economic Partnership Agreement (CEPA) foi asinado o 31 de maio de 2022 e entrou en vigor o 1 de abril de 2023, coa supresión ou unha forte redución dos dereitos de aduana de preto do 96% de liñas arancelarias e o 99% do valor do intercambio. Ese tratado ten por obxecto incrementar os intercambios bilaterais até máis de 10.000 millóns de dólares durante o cinco anos despois da súa firma. O conflito en Gaza reduciu en 2024 a visibilidade dos intercambios, pero o comercio permanece activo e aumentou. Como proba, o volume de comercio que alcanzaba os 2.500 millóns de dólares en 2022, alcanzará, segundo as previsións os 5.000 millóns de dólares en 2025.
Existe un comercio de armas ben real entre Israel e os Emiratos desde a normalización en 2020.
Segundo Bloomberg, hai, en 2025, preto de 600 empresas israelís activas nos EAU e segundo un informe de Dubai Chamber (2023) máis de 200 empresas dos Emiratos realizaron asociacións ou abriron actividades en Israel desde a normalización das relacións.
Existe un comercio de armas ben real entre Israel e os Emiratos desde a normalización en 2020. Este comercio concerne principalmente sistemas antiaéreos (SPYDER, Barak 8, a Cúpula de ferro -Iron dome-), drones e tecnoloxías electrónicas, e apóiase tamén sobre a cooperación industrial. A pesar de que os contratos específicos permanecen ocultos, o comercio acelerouse desde 2022, cunha, visibilidade pública crecente desde 2024-2025 mediante os salóns de armamento como o salón IDEX que ten lugar cada dous anos. Durante a exposición IDEX, realizada en febreiro de 2025, estaban presentes 34 firmas israelís especializadas en armamento. A sociedade emiratí EDGE especializada en armamento colabora activamente coas empresas israelís do sector armamentístico como Elbit, Rafael, IAI, RT, Thirdeye.
Existe tamén unha colaboración militar entre os Emiratos e Israel aínda que non sexa oficialmente reivindicada por ambas as partes. Esa colaboración explícase, doutra banda, en parte pola hostilidade destes dous países con respecto a Irán e á súa influencia na rexión. Pasa o mesmo cos seus intereses comúns contra os hutíes en Iemen.
Existe tamén unha colaboración militar entre os Emiratos e Israel aínda que non sexa oficialmente reivindicada por ambas as partes.
Desde o comezo da guerra en Iemen en 2015, os Emiratos Árabes Unidos incrementaron a súa presenza militar na rexión, especialmente na illa principal do arquipélago de Socotra, oficialmente iemenita. Os EAU ocuparon esa illa e instalaron unha base militar, cooperando alí mesmo co exército israelí. O arquipélago de Socotra, situado fronte ás costas iemenitas no océano Índico, controla unhas vías marítimas fundamentais entre o mar Vermello e o golfo de Adén. Preto de 20.000 buques de transporte pasan cada ano preto do arquipélago de Socotra, dos que o 9% están dedicados ao aprovisionamento mundial anual de petróleo.
Os EAU colaboran tamén con Israel, a India e varios países da UE (Italia, Alemaña, Francia, Grecia) no proxecto dunha vía terrestre que una o golfo de Dubái co porto de Haifa, a través da península arábiga. Faríase vía Riad en Arabia Saudita coa fin de evitar o paso pola canle de Suez para o comercio Europa-Asia. Trátase tamén, dunha certa maneira, de desenvolver unha alternativa ás novas rutas da seda desenvolvidas por China.
É importante sinalar que os EAU son o único país membro dos BRICS que ten no seu territorio unha base militar permanente de Estados Unidos.
É importante sinalar que os EAU son o único país membro dos BRICS que ten no seu territorio unha base militar permanente de Estados Unidos, o que ten, evidentemente, relación coa súa política de colaboración con Israel. A presenza militar de Estados Unidos nos Emiratos Árabes Unidos é importante, estratéxica e duradeira, enmarcándose nunha cooperación bilateral de defensa reforzada desde a guerra do Golfo en 1991. Na proximidade da capital dos EAU, Estados Unidos dispoñen dunha base militar que aloxa a avións de caza (F-22, F-35 ocasionalmente), avións de vixilancia (AWACS, JSTARS), drones armados (MQ-9 Reaper), avións de aprovisionamento, etc. Esa base constitúe unha plataforma loxística clave para as operacións estadounidenses no Golfo Pérsico, en Iraq, e en Siria, para o comando CENTCOM (Oriente Próximo/Asia central) e para a vixilancia de Irán. Os efectivos son de preto de 2.000 a 3.000 militares estadounidenses estacionados de forma permanente ou de maneira rotativa. Estados unidos despregou en Emiratos sistemas de defensa antimísiles como os Patriot PAC-3. Os Emiratos colaboran coa Quinta Frota estadounidense, con base en Bahréin. Tamén participan nos exercicios navais conxuntos e a iniciativas como a Coalición internacional para a seguridade marítima no estreito de Ormuz. Os EAU garanten un acceso aos portos emiratíes para a frota estadounidense e as dos seus aliados.
O caso etíope
Malia o xenocidio actual en Gaza, prosegue a cooperación militar entre Israel e Etiopía, país membro de pleno dereito dos BRICS. Segundo varias fontes, Israel segue sendo un dos principais provedores militares de Etiopía, especialmente, mediante a venda de sistemas de defensa antiaérea como o SPYDE-MR. Este sistema está destinado a protexer a Gran Presa do Renacemento Etíope contra calquera ataque aéreo.
A cooperación militar perdura no tempo a pesar dos cambios de réxime en Adis Abeba. Os seus comezos son nos anos 1960-1990: Israel formou unidades de paracaidistas e de forzas de contrainsurrección para o exército etíope (división Nebelbal), forneceu 15.000 fusís, bombas de fragmentación, e enviou conselleiros militares para adestrar á Garda presidencial. Existe tamén desde novembro de 2020 un acordo de cooperación entre o Mossad e o servizo de seguridade etíope (NISS), que cobre o intercambio de expertos e a loita antiinsurreccional.
A cooperación militar perdura no tempo a pesar dos cambios de réxime en Adis Abeba.
Debido ao actual xenocidio en Gaza, a asociación entre Etiopía e Israel é relativamente discreta, pero contribúe de maneira notoria na estratexia de seguridade etíope e na influencia israelí en África do Leste. Iso inclúe o intercambio de informacións, a coordinación estratéxica e o reforzo da capacidade etíope.
Hai que sinalar que Israel mantén nesa rexión excelentes relacións co réxime de Museveni en Uganda (que estaba representado no cume dos BRICS en Río pola vicepresidenta).
O volume de comercio entre Israel e Etiopía é escaso, preto de 100 millóns de dólares por ano. Pola contra, hai empresas israelís cada vez máis interesadas en investir no ámbito agrícola en Etiopía.
Indonesia
Indonesia, primeiro país musulmán en canto a poboación e membro dos BRICS de pleno dereito, non mantén relacións diplomáticas oficiais con Israel, pero a realidade é ben diferente. En maio de 2024, unha investigación conxunta levada a cabo polo diario israelí Haaretz, Amnistía Internacional e Tempo revelou que Indonesia importara tecnoloxías de espionaxe e vixilancia a Israel. A pesquisa revelou que Indonesia importou e despregou entre 2017 e 2023 unha ampla gama de software espías altamente intrusivos e outras tecnoloxías sofisticadas de vixilancia. Varias empresas israelís foron identificadas como subministradoras indirectas: NSO Group (vía Q Cyber Technologies SARL, Luxemburgo) que produciu o software espía Pegasus; Intellexa Consortium coñecido polo seu software Predator; Candiru/Saito Tech; Wintego Systems Ltd. O software espía adquirido por Indonesia, como Pegasus, Predator, etc., foron concibidos para ser ultrainvisibles, infectar sen interacción explícita, permitir a xestión de imaxes, mensaxes, chamadas, posición, etc. Entre os actores que compraron esta tecnoloxía figuran a Policía nacional indonesia (Polri), a axencia nacional de ciberseguridad e criptografía (BSSN), e segundo algúns medios, o ministerio de Defensa. Amnistía advertiu que eses dispositivos representan un risco maior para os dereitos cívicos, especialmente para a liberdade de expresión e a vida privada.
A pesquisa revelou que Indonesia importou e despregou entre 2017 e 2023 unha ampla gama de software espías altamente intrusivos e outras tecnoloxías sofisticadas de vixilancia.
A mediados de xullo 2025, Indonesia uniuse oficialmente ao «grupo da Haia» durante o cume de urxencia de Bogotá, realizada os días 15 e 16 de xullo de 2025. Tamén Indonesia figura entre os 13 países que se comprometeron a aplicar medidas concretas e coordinadas para facer respectar o dereito internacional fronte ao xenocidio actual en Gaza. Á parte diso, o volume de comercio entre Israel e Indonesia é pequeno, menos de 200 millóns de dólares ao ano.
En resumo
A análise detallada das posicións e das prácticas dos países membros dos BRICS fronte ao actual xenocidio en Gaza revela unha flagrante contradición entre os seus discursos oficiais -decote centrados no dereito internacional, o multilateralismo e a soberanía dos pobos- e os seus actos concretos como é o caso da invasión de Ucraína por Rusia ou as accións dos EAU. En tanto BRICS+, o dez Estados membros rexeitan designar como tal o crime de xenocidio que se está perpetrando en Gaza que, no entanto, é un crime amplamente documentado e denunciado por instancias internacionais e por Francesca Albanese, relatora especial das Nacións Unidas.
Nos feitos, os BRICS non tomaron ningunha medida forte en común: non hai sancións, non hai ruptura de relacións diplomáticas nin económicas, non hai embargo, nin sequera unha suspensión simbólica da cooperación con Israel. Pola contra, para a maioría deles, as relacións comerciais -especialmente, no ámbito estratéxico da enerxía, das tecnoloxías de vixilancia, das infraestruturas ou do armamento- proseguíronse, mesmo intensificadas en 2024 e 2025. Sudáfrica pasa por unha excepción pola súa denuncia ante a CIX, pero esa acción tan positiva está en contradición co mantemento das exportacións de carbón a Israel e outras relacións comerciais.
Esta realidade frustra as esperanzas depositadas por algúns sectores progresistas na posibilidade dun polo «alternativo» encarnado por este bloque.
A dupla linguaxe diplomática subliña unha verdade fundamental: a pesar da súa retórica sobre unha «orde mundial máis xusta», os BRICS defenden, ante todo, os seus intereses xeopolíticos, económicos e de seguridade, con frecuencia en detrimento dos principios de xustiza internacional. Esta realidade frustra as esperanzas depositadas por algúns sectores progresistas na posibilidade dun polo «alternativo» encarnado por este bloque.
Para aqueles e aquelas de esquerda que se fan ilusións sobre a vontade dos BRICS de tomar iniciativas claras a favor dos pobos, debería contribuír a abrirlles os ollos o último cume e a súa actitude como bloque con respecto ao xenocidio en Gaza e ás súas relacións con Israel.
Na continuación da serie, veremos que os dirixentes dos BRICS sosteñen o modo de produción capitalista que nos conduciu ao desastre actual. Os BRICS son favorables ao mantemento da arquitectura financeira internacional (co FMI e o Banco Mundial no seu centro) e a comercial internacional (OMC, tratados de libre comercio) tal como hoxe existe. Os BRICS apoian o chamado capitalismo verde e fan greenwashing. Algúns deles, como Rusia, recorren á agresión militar contra outros pobos, como é o caso en Ucraína. Da mesma maneira e con máis frecuencia que outros, Estados Unidos (e as potencias europeas) fano e fixérono en múltiples ocasións en todo o mundo.
O autor agradece pola lectura e polos consellos a Gilbert Achcar, Omar Aziki, Patrick Bond, Joseph Daher, Sushovan Dhar, Fernanda Gadea, Gabriella Lima, Jawad Moustakbal, Maxime Perriot e Claude Quemar.
Traducido ao galego a partir da versión castelá de Griselda Piñero.
