A detención de Nicolás Maduro o 3 de xaneiro de 2026 evoca de xeito turbador a captura de Manuel Noriega exactamente 36 anos antes, o 3 de xaneiro de 1990, nunha coincidencia temporal que transcende a simple casualidade para devir unha deliberada mensaxe simbólica. Washington replica o patrón panameño porque lle funcionou: idéntica xustificación mediante acusacións de narcotráfico, bombardeos sobre a capital combinados con operacións de forzas especiais, e destino final en tribunais federais de Nova York enfrontando cargos por tráfico de cocaína. A acción contra Venezuela non constitúe unha errática improvisación da administración Trump, senón a aplicación consciente dun protocolo probado que estableceu precedentes legais favorables aos intereses norteamericanos. A DEA calca o guión da Operación Causa Xusta executada en Panamá, reproducindo cada fase desde a xustificación inicial até a secuencia operativa, demostrando que Washington institucionalizou un protocolo replicable contra calquera goberno latinoamericano.
O caso Noriega estableceu unha xurisprudencia que facilita a captura de líderes estranxeiros mediante violación flagrante da soberanía estatal sen ulteriores consecuencias legais. Aproximadamente 27.000 efectivos militares invadiron Panamá entre decembro de 1989 e xaneiro de 1990 co obxectivo declarado de deter ao xeneral acusado por tribunais federais de narcotráfico, crime organizado e branqueo de diñeiro. O ditador panameño fora colaborador da Axencia Central de Intelixencia durante anos, unha relación que Washington desactivou estratexicamente cando deixou de resultar útil, patrón que resoa nas complexas vinculacións que sectores do chavismo mantiveron coa Casa Branca en determinados momentos. Tras eludir a detención inicial, refuxiouse na Nunciatura Apostólica onde forzas norteamericanas o someteron a asedio psicolóxico que incluíu música a alto volume de forma continua. Finalmente entregouse e foi trasladado a Miami onde un tribunal o condenou en abril de 1992 a 40 anos de prisión por oito cargos relacionados con drogas.
O narcotráfico opera como xustificación universal que permite a Washington intervir militarmente en países latinoamericanos eludindo acusacións de agresión territorial mediante a construción dunha narrativa moral sobre loita contra o crime organizado.
O narcotráfico opera como xustificación universal que permite a Washington intervir militarmente en países latinoamericanos eludindo acusacións de agresión territorial mediante a construción dunha narrativa moral sobre loita contra o crime organizado. Esta estratexia actualiza xustificacións empregadas durante a Guerra Fría cando o anticomunismo lexitimaba intervencións, substituíndoo por unha ameaza que resulta igualmente efectiva para mobilizar apoio doméstico. Durante os meses previos á captura de Maduro, a Casa Branca despregou unha campaña de terror no Caribe que a escusa do tráfico de estupefacientes apenas lograba disimular. Entre setembro e decembro de 2025, polo menos 115 persoas morreron en 35 ataques navais contra embarcacións acusadas de transportar drogas. Con todo, familiares das vítimas denunciaron que moitos eran pescadores sen vinculación con redes criminais, revelando que a acción cumprían obxectivos de intimidación militar máis que de interdición efectiva.
A doutrina Ker-Frisbie, establecida en casos de 1886, 1952 e 1992, instaura o fundamento xurídico que permite a cortes norteamericanas exercer xurisdición sobre acusados capturados ilegalmente en territorio estranxeiro. Este principio rexeita impugnacións presentadas por reos que argumentan ter sido postos baixo custodia xudicial de forma ilegal, establecendo que o relevante é a presenza física do acusado ante o tribunal, non como chegou alí. Como sinala Clark Neily do Cato Institute, as cortes federais sosteñen que a forma en que un acusado é levado ante elas, mesmo pola forza e desde solo foráneo, non anula a xurisdición penal. Esta doutrina conforma un baleiro legal onde a Casa Branca pode invadir militarmente outro país, capturar ao seu presidente mediante operación que viola múltiples tratados, e posteriormente xulgalo sen que a ilegalidade da detención constitúa obstáculo no proceso. O precedente panameño confirmou esta interpretación cando cortes de apelación validaron a xurisdición pese á invasión.
A estratexia norteamericana para evadir o obstáculo de inmunidade de xefe de Estado consiste en negar o recoñecemento de Maduro como mandatario lexítimo de Venezuela, transformando unha cuestión xurídica en decisión política discrecional. Marco Rubio declarou repetidamente que o líder venezolano non é presidente senón xefe dunha organización de narcotraficantes que se fai pasar por goberno. O Departamento de Xustiza describiuno na acusación como gobernante de facto pero ilexítimo. Esta caracterización resulta crucial porque un precedente da Corte Suprema de 2015 establece que os mandatarios norteamericanos teñen autoridade para recoñecer a gobernos estranxeiros. Rebecca Ingber, experta en lexislación global, predixo que a Corte Suprema probablemente ditaminara que Trump ten potestade para negar o recoñecemento a efectos de inmunidade. Con todo, precisa o profesor de Oxford Dapo Akande, esta protección non constitúe privilexio senón salvagarda funcional ligada á representación do Estado e ao principio de non inxerencia entre nacións soberanas.
A réplica consciente do patrón panameño comunica unha mensaxe de poder espido a gobernos latinoamericanos: a Casa Branca pode derrocar mediante forza militar a calquera líder que Washington considere ameaza aos seus intereses.
A réplica consciente do patrón panameño comunica unha mensaxe de poder espido a gobernos latinoamericanos: a Casa Branca pode derrocar mediante forza militar a calquera líder que Washington considere ameaza aos seus intereses, procesalo por cargos de narcotráfico e mantelo encarcerado durante décadas sen que as normas globais constitúan obstáculo efectivo. O número de vítimas da operación panameña segue sendo obxecto de controversia con documentos desclasificados do Pentágono en 2019 sinalando 516 mortos, se ben hai organizacións humanitarias que elevan as cifras de civís falecidos até os 4.000. A Asemblea Xeral de Nacións Unidas condenou a invasión aínda que a Casa Branca vetou unha resolución similar no Consello de Seguridade. Estas condenas formais careceron de consecuencias prácticas, establecendo o precedente de que Washington pode ignorar impunemente o sistema multilateral cando considera que os seus intereses o requiren.
A intervención en Venezuela certifica que o modelo panameño non é un episodio do pasado senón un protocolo institucionalizado que a Casa Branca aplicará sistematicamente en América Latina cando o estime conveniente. A coincidencia exacta de datas entre ambas capturas non é casual senón un sinal deliberado que destila continuidade estratéxica: 36 anos despois, Washington emprega idénticos métodos porque lle proporcionaron os resultados desexados sen custo político significativo. As normas globais e as institucións multilaterais só vinculan a Estados débiles mentres as grandes potencias operan baixo lóxicas de forza espida. Para América Latina, a lección resulta demoledora: a súa soberanía nacional é apenas unha ficción xurídica que a Casa Branca respecta unicamente cando gobernos aliñados cos seus intereses ocupan o poder. Calquera desviación da senda marcada pode derivar en bombardeos sobre a capital, ataques contra pescadores acusados falsamente de narcotraficantes e o mandatario esposado nun avión militar rumbo a Nova York.
