A presidenta da Comisión Europea, Ursula von der Leyen, e o de Estados Unidos, Donald Trump, acaban de escenificar unha auténtica e desvergonzada obra de teatro.
Como fixo con outros países, Donald Trump non buscou agora coa Unión Europea un bo acordo comercial para os intereses da economía estadounidense, como el se afana en dicir. E no que cedeu von der Leyen non é en materia arancelaria para evitar os males maiores dunha escalada de guerra comercial, como afirman os dirixentes europeos. O asunto vai por outros camiños.
Os aranceis do 15 por cento acordados para gravar case todas as exportacións europeas pagaranos os estadounidenses e, nalgúns casos, con custos indirectos aínda máis elevados.
Iso pasará, entre outros produtos, cos farmacéuticos afectados. Posto que en Estados Unidos non hai produción nacional alternativa e sendo xeralmente de compra obrigada (os economistas dicimos de moi baixa elasticidade da demanda respecto ao prezo) os consumidores terminarán pagando prezos máis elevados. Supondo que fose posible ou interesase a relocalización das empresas para irse a producir a Estados Unidos (o que, desde logo non está nada claro), sería a medio prazo.
Os aranceis aos automóbiles europeos serán do 15 por cento, pero os fabricantes estadounidenses deben pagar outros do 50 por cento polo aceiro e o cobre, e do 25 por cento polos compoñentes que adquiren de Canadá e México. Sería posible, por tanto, que os coches importados da Unión Europea sexan máis baratos que os fabricados en Estados Unidos e que aos fabricantes deste país lles resulte mellor producilos en Europa e levarllos de volta. Ademais, a maioría dos automóbiles de marcas europeas que se venden en Estados Unidos fabrícanse alí, de modo que non lles afectarán os aranceis, mentres que en Europa apenas se venden coches estadounidenses, non por razóns comerciais senón máis ben culturais ou de gustos. Outros produtos nos que Europa ten vantaxes, como os relativos á industria aeroespacial e algúns químicos, agrícolas, recursos naturais e materias primas non se verán afectados.
En realidade, en termos de exportación e importación de bens xerais, o «acordo» non é favorable a Estados Unidos. Como explicou hai uns días Paul Krugman nun artigo titulado A arte do acordo realmente estúpido, o que subscribiu con Xapón (e pódese dicir exactamente o mesmo agora do europeo e de todos os demais) «deixa a moitos fabricantes estadounidenses en peor situación que antes de que Trump iniciase a súa guerra comercial».
No entanto, todo isto tampouco quere dicir que Europa saíse beneficiada. As guerras comerciais non adoita gañalas ninguén, e moitas empresas e sectores europeos (os do aceite e o viño español, por exemplo) veranse afectados negativamente. Pero non perderán porque Trump vaia buscando diminuír o déficit do seu comercial exterior, senón como un efecto colateral doutra estratexia aínda máis perigosa.
O obxectivo real de Estados Unidos é facer chantaxe para extraer rendas dos demais países, obrigándolles a realizar compras aos oligopolios e monopolios que dominan os seus sectores enerxético e militar.
A realidade é que a Estados Unidos non lle convén diminuílo porque este déficit, por definición, xera superávit e aforro noutros países que volve como investimento financeiro a Estados Unidos para alimentar o negocio da gran banca, dos fondos de investimento e das grandes multinacionais que non o dedican a investir e a localizarse alí, senón a comprar as súas propias accións. O déficit exterior da economía estadounidense non é unha desgraza, senón o resultado deliberadamente provocado para construír sobre el un negocio financeiro e especulativo de colosal magnitude.
O que verdadeiramente busca Estados Unidos cos «acordos» comerciais non é eliminar os desequilibrios mediante aranceis. Iso é algo que non se conseguiu practicamente nunca en ningunha economía. O obxectivo real de Estados Unidos é facer chantaxe para extraer rendas dos demais países, obrigándolles a realizar compras aos oligopolios e monopolios que dominan os seus sectores enerxético e militar e, por riba, humillalos e sometelos de face a que acepten máis adiante os cambios no sistema de pagos internacionais que está a preparar ante o declive do dólar como moeda de referencia global.
No «acordo» coa Unión Europea (como nos demais), o relevante nin sequera son as cantidades que se fixeron públicas. Os aranceis son unha escusa, un reclamo, a arma para cometer a chantaxe. O que de verdade importa a Trump non é o ovo que se repartiu, senón o foro que acaba de establecer. É dicir, a coacción, o sometemento e o monopolio de vontade que se establecen, xa formalmente, como nova norma de gobernanza e dominio da economía global e que Estados Unidos necesita impor, agora pola vía da forza financeira e militar debido ao seu declive como potencia industrial, comercial e tecnolóxica.
Sendo Donald Trump un gran negociador, se quixese lograr auténticas vantaxes comerciais para a súa economía non asinaría o que “acordou” con Europa (e cos demais países), nin tería deixado no aire e sen concretar os seus aspectos máis cuantiosos. A cantidade de compras de material militar estadounidense non se sinalou: «Non sabemos cal é esa cifra», dixo ao escenificar o acordo con Von der Leyen. O compromiso de compra de 750.000 millóns de dólares en produtos enerxéticos de Estados Unidos en tres anos só podería obrigar a Europa a desviar unha parte das súas compras e tampouco parece que se concretou o suficiente. E a obrigación de investimentos europeos por valor de 600.000 millóns de dólares en Estados Unidos é unha quimera porque a Unión Europea non dispón de instrumentos (como o fondo soberano de Xapón) que lle permitan dirixir investimentos a vontade e dun lado a outro. Ademais, establecer esta última obrigación sería outro disparate se o que de verdade desexase Trump fose diminuír o seu déficit comercial con Europa: se aumenta alí o investimento europeo, diminuirán as compras de Europa a Estados Unidos, e o que se produciría será un maior déficit e non menor.
A Unión Europea someteuse, ponse de xeonllos perante o poder estadounidense e renuncia a forxar calquera tipo de proxecto autónomo.
O que fixeron von der Leyen e Trump (por certo, en Escocia e nin sequera en territorio europeo) foi espirse en público. Fixeron teatro facendo crer que negociaban cláusulas comerciais, pero en realidade quitáronse a roupa da demagoxia e os discursos retóricos para mostrar a todo o mundo as súas vergoñas manifestadas en cinco grandes realidades:
- O final do goberno da economía global e o comercio internacional mediante regras e acordos e o comezo dun novo réxime no que Estados Unidos decidirá xa sen disimulos, a base de chantaxe, imposicións e forza militar.
- A Estados Unidos non lle vai a importar provocar graves danos e producir inestabilidade e unha crise segura na economía internacional para pór en marcha ese novo réxime. Quizá, incluso o vaia buscando, o mesmo que buscará conflitos que xustifiquen as súas intervencións militares.
- A Unión Europea someteuse, ponse de xeonllos perante o poder estadounidense e renuncia a forxar calquera tipo de proxecto autónomo. Como dixen, a Trump non lle importou o ovo, senón mostrar que Europa xa non toma por si mesmas decisións estratéxicas en tres grandes alicerces da economía e a xeopolítica: defensa, enerxía e investimentos (en tecnoloxía, hai tempo que perdeu o rumbo e a posibilidade de ser algo no concerto mundial). Von der Leyen, co beneplácito dunha Comisión Europea da que non só forman parte as diferentes dereitas senón tamén os socialdemócratas (o que hai que ter en conta para comprender o alcance do «acordo» e o difícil que será saír del), aceptou que a Unión Europea sexa, de facto, unha colonia de Estados Unidos.
- Ambas as partes mostraron ao mundo que os vellos discursos sobre os mercados, a competencia, a liberdade comercial, a democracia, a soberanía ou a paz eran o que agora vemos que son: fume que se levou o vento, unha fraude, unha gran mentira.
- Por último, mostraron tamén que o capitalismo se converteu nunha especie de gran xogo do Monopoly rexido por grandes corporacións industriais e financeiras que capturaron aos estados para converterse en extractoras de privilexios, nunha especie de xigantescos propietarios que espremen aos seus inquilinos aumentándolles sen cesar a renda mentres lles impiden pola forza que se vaian e fálanlles de liberdade.
A Unión Europea condenouse a si mesma. Dixo adeus á posibilidade de ser un polo e referente mundial da democracia, a paz e o multilateralismo. Agora fai falta que a xente se decate de todo isto e o rexeite, o que non será fácil que suceda, pois a eses monopolios engádese o mediático e porque, como dixen, esta inmolación de Europa levouna a cabo non só a dereita, senón tamén os socialistas europeos que, unha vez máis, traizoan os seus ideais e únense a quen engana sen vergoña algunha á cidadanía que os vota.
Este artigo foi publicado orixinalmente no blog de Juan Torres
