Juan Torres, economista: “Crer que non hai alternativa nin lugar para o optimismo e a esperanza é caer na trampa da desinformación”

Francisco Cortez-Lobão | Manoel Barbeitos

Juan Torres é unha das voces referenciais na análise económica española en coordenadas progresistas. Catedrático xubilado de Economía Aplicada na Universidade de Sevilla, é autor dun bo número de publicacións e análises de actualidade onde trata de interpretar a realidade económica do mundo contemporáneo, marcada pola emerxencia dunha nova doutrina da barbarie e a extorsión que encarna Donald Trump.

Cales son os obxectivos reais de Donald Trump cos aranceis? Está a cumprilos?

Tratar de manter o dólar como moeda de reserva e condicións que fagan sostible a débeda de Estados Unidos. Como é difícil chegar a acordos cos seus socios e que os demais países acepten que iso se faga á súa costa, utiliza a extorsión. Recoñeceuno expresamente o presidente do seu Consello de Asesores Económicos, Stephen Miran: “Como pode Estados Unidos lograr que os seus socios comerciais e de seguridade acepten un acordo deste tipo (reforzar a débeda e soster a débeda)? En primeiro lugar, está o pau dos aranceis. En segundo lugar, está a cenoria do paraugas de defensa e o risco de perdelo”.

Vostede criticou o acordo da UE con Trump. Cales cre que son os seus aspectos máis lesivos? Que efectos terán os aranceis sobre Europa?

O acordo é o resultado dunha chantaxe e dunha vasalaxe. Iso xa é lesivo de seu. É asimétrico, impón condicións leoninas en materia de investimento e compra de material tecnolóxico e militar. Reforza a dependencia de Europa e é unha proba que os seus dirixentes renunciaron a ter un proxecto autónomo en materia económica, tecnolóxica e militar. É, en realidade, unha rendición.

A dependencia é tan atroz que custa comprender até que punto se deixou que Europa estea en mans de Estados Unidos.

Cal debe ser a posición europea ante isto? E a española? Pódese resistir ese vendaval proteccionista?

Non é un vendaval proteccionista. É unha agresión colonial. Pódese resistir? Loxicamente iso depende a vontade e da dignidade dos dirixentes europeos. Eu creo que a maioría deles deron probas de estar literalmente entregados, por non dicir vendidos, aos intereses estadounidenses. Outra cousa é que esa situación é xa de longo percorrido e iso naturalmente fai difícil reaccionar cando se desexa reaccionar. Estados Unidos podería deixar a Europa sen internet, sen luz, sen defensa militar, sen plataformas de servizos dixitais… a dependencia é tan atroz que custa facerse unha idea de ata que punto se deixou que Europa estea en mans de Estados Unidos.

China non parece verse sorprendida pola ofensiva, e mesmo conseguiu respondela. Que opina da reacción chinesa?

É normal. China ten un proxecto estratéxico, de futuro, que se desenvolve con coherencia e disciplina, planifica, ten a firme vontade de ser autónoma, actúa con dignidade, leva décadas “facendo as tarefas”. Agora está en condicións de enfrontarse a Estados Unidos e de evitar que lle impoñan decisións contrarias aos seus intereses.

E da reacción dos BRICs?

É igualmente comprensible. Están en proceso de atopar o seu sitio. O cal non é fácil porque, aínda que o poderío imperial de Estados Unidos estea en declive, non desapareceu por completo, nin moito menos. Custaralles anos deseñar o seu espazo e ocupalo tal e como desexen ocupalo, pero é cuestión de tempo porque seguir na órbita e baixo a dependencia de Estados Unidos demostrouse xa que é unha ameaza, nalgúns casos de carácter existencial, para todos eses países.

Os aranceis provocan custos a moitas empresa e produtores agrícolas, subida dos prezos ao consumidor e perda de competitividade para moitos sectores.

Como afectan os aranceis á economía e a poboación estadounidense?

Maiores custos a moitas empresas e produtores agrícolas, subida dos prezos ao consumidor e perda de competitividade para moitos sectores. Verase iso compensado coa entrada de máis empresas alí, do impulso da produción nacional? A curto prazo é case imposible. A medio prazo, nalgúns casos. As subidas de aranceis non foron nunca un instrumento eficaz ou capaz de producir industrialización ou para reforzar o vigor produtivo dunha economía. Eu non creo que vaian selo agora. Se poden ter un efecto de atracción (é verdade que moitas empresas xa se están relocalizando alí), este non será xeneralizado. Non hai que esquecer que a externalización da base industrial de Estados Unidos cara ao exterior non foi unha casualidade senón o efecto dunha estratexia que beneficia ás propias grandes empresas que marcharon e ao sector financeiro estadounidense que se apropia das súas rendas. Se a estratexia reindustrializadora de Trump triunfase, implicaría desmantelar Wall Street e a lóxica que enriqueceu ao capital financeiro de Estados Unidos. Non só deixaron de estar, ao marchar practicamente desapareceu o ecosistema (comunicacións, man de obra especializada, redes…) que é necesario para que se expanda a industria como un sector e non como simple suma de enclaves ou mesmo de empresas illadas, que é o que (se acaso) pode conseguir Trump cos aranceis.

Como afectan os aranceis de Trump ao Sur global?

Dificultará as súas exportacións a Estados Unidos, aínda que iso pode compensarse (non sempre ao instante ou a curto prazo) coa procura doutros mercados. Se acaban producindo un deterioro xeneralizado do comercio e da economía global, dificultades engadidas e non só nos sectores abertos ao exterior. E se se afecta ao armazón monetario, como igualmente é posible que ocorra, terán problemas de financiamento e débeda engadidos. Hai que ter en conta que detrás dos aranceis de Trump non só hai razóns de tipo comercial senón principios de actuación que implican desentenderse de quen necesita axuda ou cooperación, establecer o poder dos grandes e a extorsión como guía para a acción, moita inhumanidade, agresión e violencia, converter ao mundo nun inferno onde a lei que se quere facer que predomine non é a da cooperación e a axuda, senón a da forza. Isto, naturalmente prexudica en moita maior medida ás economías máis débiles.

Existe algún motivo para o optimismo fóra dos EE. UU. na actual conxuntura?

No libro que publiquei o pasado ano (Para que haxa futuro, Deusto Edicións) tratei de demostrar que a esperanza é o que define aos seres humanos informados e realistas, porque a historia demostra que somos capaces de dirixir o noso destino. O que está a ocorrer nestes momentos conforma unha conxuntura dolorosa, terrible e despreciable porque é a expresión dunha concentración da riqueza e do poder sen igual ao longo da historia, e ademais unida a valores e principios tan reaccionarios, inhumanos e egoístas que dan noxo e medo. Pero confío nos seres humanos e teño esperanza. Imos pasar anos moi difíciles e que van deixar un ronsel que logo a humanidade quererá esquecer, pero se espertamos e facemos o que hai que facer, o futuro pode ser de democracia, de liberdades e de paz. Acabo de publicar un libro (Como sobrevivir ao trumpismo e á economía da motoserra. Deusto Edicións) no que mostro que as alternativas, os modos diferentes de organizar a vida económica, están ao noso ao redor. A pesar de todos os pesares, o novo mundo está a brotar no medio do vello. Crer que non hai alternativa nin lugar para o optimismo e a esperanza é, como dixen, caer na trampa da desinformación. Abramos os ollos e actuemos!